Konstantinos Kavafis

Kavafis werd op 29 april 1863 geboren in Alexandrië, als jongste van negen kinderen van een welgestelde Griekse koopmansfamilie uit Constantinopel. Zijn vader stierf in 1870 en de zaak stortte in; het gezin bracht de jaren 1872 tot 1877 door in Engeland, in Liverpool en Londen, waar de jongen zo goed Engels leerde dat hij zijn hele leven een licht Engels accent in het Grieks hield. Na enkele jaren in Constantinopel in de jaren 1880 keerde hij terug naar Alexandrië en verliet de stad eigenlijk nooit meer.

Van 1892 tot 1922, dertig jaar lang, werkte hij als klerk bij de Irrigatiedienst van het Egyptische Ministerie van Openbare Werken en vulde hij zijn salaris aan als makelaar op de katoenbeurs. Hij woonde bij zijn moeder tot haar dood in 1899, en daarna alleen, in een flat op de tweede verdieping aan de Rue Lepsius, boven een bordeel en naast een ziekenhuis en de Griekse kerk van Sint-Sabbas, een omgeving waar hij graag grapjes over maakte. Hij was homoseksueel, en de liefdesgedichten die hij na ongeveer 1910 schreef, discreet maar onmiskenbaar, behoren tot de eerste in de moderne literatuur die daar openlijk over spreken.

Hij weigerde een boek uit te geven. In plaats daarvan liet hij gedichten drukken op losse vellen en in kleine brochures, die hij aan vrienden en bezoekers gaf en voortdurend herzag. E. M. Forster, die hem tijdens de Eerste Wereldoorlog ontmoette, introduceerde hem bij Engelse lezers. In 1932 werd bij Kavafis strottenhoofdkanker vastgesteld; na een operatie in Athene verloor hij zijn stem, en hij stierf in Alexandrië op 29 april 1933, zijn zeventigste verjaardag.

Kavafis verdeelde zijn gedichten in drie groepen: historische, filosofische en erotische. De historische gedichten bezoeken zelden het klassieke Athene; ze geven de voorkeur aan de hellenistische koninkrijken, Byzantium en de Griekse steden van het Romeinse Oosten, en het zijn kleine drama's van ijdelheid, nederlaag en ironie. In Περιμένοντας τους βαρβάρους (Wachten op de barbaren, 1904) maakt een hele stad zich op om zich over te geven aan indringers die nooit komen, en de laatste regel vraagt wat we nu zonder hen moeten. In Απολείπειν ο θεός Αντώνιον (De god verlaat Antonius, 1911) wordt Marcus Antonius gezegd waardig afscheid te nemen van Alexandrië terwijl de stad hem ontglipt.

De filosofische gedichten zijn die welke mensen citeren. Η Πόλις (De stad, 1910) waarschuwt dat je je leven niet kunt ontvluchten door van stad te veranderen: «Η πόλις θα σε ακολουθεί» (de stad zal je volgen). Ιθάκη (Ithaka, 1911) maakt van de tocht van Odysseus een les over het leven: het eiland is het voorwendsel, de reis is waar het om gaat. Θερμοπύλες (Thermopylae, 1903) eert wie zijn post bewaakt in de wetenschap dat de Perzen uiteindelijk zullen doorbreken, en Κεριά (Kaarsen, 1899) telt de dagen van een leven als een rij brandende en opgebrande kaarsen. De erotische gedichten, zoals Θυμήσου, σώμα (Herinner je, lichaam) en Μέρες του 1903 (Dagen van 1903), halen korte ontmoetingen in goedkope kamers op met tederheid en zonder verontschuldiging. Zijn taal is een bewuste mengeling van dimotiki en ouderwetse katharevousa, vlak, precies en onlyrisch, wat haar ongewoon makkelijk te vertalen maakt en verklaart waarom Cavafy in elke taal als Cavafy klinkt.

De beste kennismaking is Ithaka hardop te horen voorlezen, in het Grieks of in het Engels; het werd in 1994 voorgelezen op de begrafenis van Jacqueline Kennedy Onassis en staat op talloze kaarten voor afstuderende leerlingen. Griekse scholieren lezen Ιθάκη, Η Πόλις, Θερμοπύλες en Περιμένοντας τους βαρβάρους op het lyceum, en regels als «Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη» of «Η πόλις θα σε ακολουθεί» worden geciteerd in krantenkoppen en in het dagelijkse gesprek. De flat aan de voormalige Rue Lepsius in Alexandrië is nu het Cavafy-museum, beheerd door de Onassis-stichting, die ook zijn archief in Athene bewaart. Leonard Cohens lied «Alexandra Leaving» is een vrije versie van De god verlaat Antonius, en verscheidene Griekse componisten hebben de gedichten op muziek gezet. De site heeft een luisterhommage op C2-niveau en een spreekoefening op C2-niveau over het vertalen van zijn werk.

• Hij werd geboren en stierf op dezelfde datum, 29 april, in 1863 en 1933.
• Hij gaf nooit een boek uit voor de verkoop; zijn gedichten circuleerden op gedrukte vellen die hij zelf verspreidde, en de eerste verzamelde uitgave verscheen in 1935, twee jaar na zijn dood.
• Zijn canonieke oeuvre telt slechts 154 gedichten; veel andere verwierp of verborg hij, en die werden later uitgegeven als de «verborgen» en «onvoltooide» gedichten.
• Hij werkte dertig jaar als klerk bij de Irrigatiedienst en stelde zich aan bezoekers voor als dichter-historicus, niet als ambtenaar.