Yorgos Seferis

Seferis, 29 Şubat 1900'de (Gregoryen takvime göre 13 Mart) Küçük Asya kıyısında, İzmir yakınlarındaki küçük bir kasaba olan Vurla'da, bugünkü Urla'da, Yorgos Seferiadis adıyla doğdu. Babası Stelios Seferiadis avukattı, daha sonra Atina'da uluslararası hukuk profesörü oldu. Aile 1914'te Atina'ya taşındı ve Yorgos 1918'de hukuk okumak için Paris'e gitti. O oradayken, 1922'de Yunan ordusu Küçük Asya'da yenildi ve İzmir yandı. Çocukluğunun Yunan dünyası silinip gitti; bu kayıp yurt bütün şiirinde sessizce dolaşır.

1926'da Yunanistan Dışişleri Bakanlığı'na girdi. Sonraki otuz altı yıl boyunca Londra'da, Arnavutluk'taki Korçë'de, Pretoria'da, Kahire'de ve Ankara'da görev yaptı; İkinci Dünya Savaşı sırasında sürgündeki Yunan hükümetini Mısır'a ve Güney Afrika'ya kadar izledi. Son görevi en üst düzeydeydi: Kıbrıs üzerine yapılan zorlu müzakereler sırasında, 1957'den 1962'ye kadar Londra büyükelçisi. 1963'te İsveç Akademisi ona Nobel Edebiyat Ödülü'nü verdi; bu, bir Yunan yazara verilen ilk Nobel'di.

Emekli olup Atina'ya yerleştikten sonra, 1967'de iktidarı ele geçiren askerî cunta karşısında susmayı reddetti. 28 Mart 1969'da BBC'nin yayımladığı, diktatörlüğe karşı bir kamuoyu açıklaması yaptı ve rejimin ülkeyi sürüklediği uçurumu gördüğünü söyledi. 20 Eylül 1971'de Atina'da öldü. Cenazesi rejime karşı ilk kitlesel gösterilerden birine dönüştü: binlerce kişi Άρνηση'yi söyleyerek tabutun ardından yürüdü.

Seferis az yayımladı ve her şeyi titizlikle işledi. İlk kitabı Στροφή (Dönüm Noktası, 1931), önceki kuşağın uyaklı dizelerinden sonra yeni ve yalın bir sesi müjdeledi. En tanınmış kitabı Μυθιστόρημα (Mythistorema, 1935), Homeros'un ve tragedya yazarlarının kahramanlarının yorgun ve yurtsuz biçimde, yitirilmiş bir anlamı arayarak modern Yunan manzarasında dolaştığı yirmi dört kısa şiirden oluşan bir dizidir: «Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια» (Bu mermer başla ellerimde uyandım). Antik taşlar, deniz, gemiler ve heykeller onun tekrar eden imgeleridir; ton sessiz ve hüzünlüdür, asla bağırmaz.

Ημερολόγιο Καταστρώματος (Seyir Defteri, 1940, 1944 ve 1955) adlı üç cilt savaş yıllarını ve yolculuklarını izler; üçüncüsü Kıbrıs'a ayrılmıştır. Poros adası açıklarında gördüğü batık bir gemiden adını alan Κίχλη (Ardıç Kuşu, 1947), ışık, adalet ve ölüm üzerine bir düşünce olan, en zorlu uzun şiiridir. Τρία κρυφά ποιήματα (Üç Gizli Şiir, 1966) son şiir kitabı oldu. Ayrıca denemeler (Δοκιμές) yazdı, T. S. Eliot'ın Çorak Ülke'sini Η Έρημη Χώρα (1936) adıyla Yunancaya çevirdi ve hayatının büyük bölümünde günlük tuttu; ölümünden sonra Μέρες (Günler) adıyla yayımlanan bu günlükleri pek çok okur şiirleri kadar sever. Nobel gerekçesinde, Helen kültür dünyasına duyduğu derin duygudan esinlenen lirik yazısı övüldü.

Önce Theodorakis'in 1961 tarihli Επιφάνια şarkı dizisinden Άρνηση'yi (İnkâr) dinleyin: her yaştan Yunanlı onu sofralarda ve gösterilerde, çoğu zaman bir şiir olduğunu düşünmeden söyler. Ελένη (Helena), Ο βασιλιάς της Ασίνης (Asine Kralı) ve 1971'de cuntaya karşı bir protesto olarak yayımlanan son şiiri Επί ασπαλάθων (Karaçalılar Üzerine) gibi şiirler Yunan ortaokul ve liselerinde okutulur. Atina'da, Pangrati semtinde, Panatinaiko Stadı'nın hemen altında, Agras Sokağı 20 numaradaki evini ve Birinci Mezarlık'taki mezarını ziyaret edebilirsiniz. Doğduğu ev Türkiye'de, Urla'da hâlâ ayaktadır. Hemen her Yunan kasabasında Σεφέρη adını taşıyan sokaklar vardır ve «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει» (Nereye gitsem Yunanistan beni yaralıyor) dizesi, Yunanlılar ülkeleri hakkında tartıştıkça alıntılanır.

• Yalnızca artık yıllarda var olan bir tarihte, 29 Şubat 1900'de doğdu; bu yüzden gerçek doğum gününü ancak dört yılda bir kutlayabiliyordu.
• İkinci Dünya Savaşı sırasında sürgündeki Yunan hükümetini Girit'ten Mısır'a ve Güney Afrika'ya kadar izledi, Pretoria'da ve Kahire'de şiirler yazdı.
• T. S. Eliot'ın Çorak Ülke'sinin çevirisi (1936), Μυθιστόρημα'dan bir yıl sonra çıktı; Eliot'ın bu kitaptaki etkisi açıktır ve iki şair daha sonra Londra'da tanıştı.
• 1971'deki cenazesinde kalabalık, eserleri cunta tarafından yasaklanmış bir besteci olan Theodorakis'in müziğiyle Άρνηση'yi söyledi.