Stratis Mirivilis

Efstratios Stamatopulos 30 Haziran 1890'da, o sırada hâlâ Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı olan Midilli'nin kuzey kıyısındaki Sikaminea köyünde doğdu. Hukuk ve edebiyat okumak için Atina'ya gitti, ancak 1912'de Balkan Savaşları patlak verince orduya gönüllü yazıldı. Balkan Savaşları'nda, Birinci Dünya Savaşı'nda yaralandığı Makedonya cephesinde ve 1919–1922 Anadolu seferinde savaştı. On yıllık askerlik ona konusunu verdi.

Küçük Asya felaketinden sonra Midilli'ye dönünce Καμπάνα (Çan) gazetesini kurup yönetti ve sonradan Η ζωή εν τάφω olacak savaş günlüğünü bu gazetede tefrika etti. İlk baskı 1924'te Midilli'de yapıldı; 1930'daki genişletilmiş Atina baskısı onu bir gecede ünlü yaptı. 1932'de ailesiyle Atina'ya taşındı ve sonraki kırk yıl boyunca romanlar, öyküler ve gazete köşe yazıları yayımlayarak gazetecilikle geçindi. Yunan devlet radyosunda çalıştı, Ulusal Yunan Yazarlar Derneği'nin başkanlığını yaptı ve 1958'de Atina Akademisi'ne seçildi.

Kariyerinin başından itibaren Mirivilis takma adıyla yazdı. Savaş karşıtı romanı Metaksas diktatörlüğü döneminde yasaklandı, Alman işgali sırasında da yeniden yasaklandı. 19 Temmuz 1969'da Atina'da öldü, ama yüreği Sikaminea'da kaldı; köyün kayalıkları, balıkçı tekneleri ve zeytinlikleri yazdığı her kitabı doldurur.

Η ζωή εν τάφω (Mezardaki Hayat, 1924, son hâli 1930), Makedonya cephesinde ölümünden sonra bulunan ve sevdiği kadın için yazılmış olan Çavuş Antonis Kostulas'ın defterleri olarak sunulur. Kısa ve canlı bölümlerde Manastır yakınlarındaki siperleri, çamuru ve bitleri, gaz saldırılarını, askerleri barındıran Slavca konuşan köylüleri ve savaşa duyulan inancın yavaş yavaş yitirilişini anlatır. Başlık, Kutsal Cuma ilahisi «Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ»dan (Mezardaki hayat) gelir; mezar da siperin kendisidir. Birinci Dünya Savaşı üzerine yazılmış en güçlü Yunan kitabı olmayı sürdürür.

Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια (Altın Gözlü Öğretmen, 1933) hikâyeyi barış zamanında sürdürür: bir asker Midilli'ye döner ve ölen silah arkadaşının dul eşine âşık olur. Η Παναγιά η Γοργόνα (Deniz Kızı Meryem Ana, 1949), Skala Sikamineas örnek alınarak kurgulanmış bir balıkçı köyünde geçer; burada Küçük Asya'dan gelen mülteciler bir kaya üzerindeki minicik bir şapelin çevresinde yeni bir hayat kurarlar; şapelin ikonasında Meryem Ana deniz kızı kuyruğuyla resmedilmiştir. Bu üç roman genellikle savaş ve sonrası üzerine bir üçleme olarak okunur. Ο Βασίλης ο Αρβανίτης (Arnavut Vasilis, 1943) adlı uzun öykü, gururlu, şiddet dolu ve büyüleyici bir köy kabadayısını canlandırır. Mirivilis ayrıca renkleri bir alameti farikaya dönüşen öykü kitapları Το πράσινο βιβλίο (Yeşil Kitap), Το γαλάζιο βιβλίο (Mavi Kitap) ve Το κόκκινο βιβλίο'yu (Kırmızı Kitap) yayımladı. Düzyazısı gür ve duyusaldır, ada lehçesine kök salmıştır; ışığın ve denizin uzun betimlemeleriyle doludur.

Η ζωή εν τάφω'dan sayfalar Yunan okul antolojisinde yer alır ve roman, Yunanlılar savaş ve barışı her tartıştığında yeniden okunur; İngilizceye ve başka birçok dile çevrilmiştir. Midilli'deki Skala Sikamineas'a gidin: Panagia Gorgona şapeli gerçekten de limandaki bir kayanın üzerinde durur ve Mirivilis'in oturup yazmayı sevdiği yaşlı dut ağacı, η μουριά του Μυριβήλη, hâlâ su kenarındaki bir tavernaya gölge verir. Sikaminea'daki evi işaretlenmiştir; Midilli ve Atina'da sokaklar onun adını taşır. Η ζωή εν τάφω başlığı başlı başına bir deyim hâline gelmiştir; gazeteciler bunu bir çukurda sürdürülen her hayat için kullanır. Η Παναγιά η Γοργόνα ise adaya en bilinen imgelerinden birini kazandırmıştır.

• Η ζωή εν τάφω başlığı, her Yunan kilisesinde söylenen Kutsal Cuma ağıtının ilk dizesidir; roman bunu siperlerin bir tasvirine dönüştürür.
• 1912 Balkan Savaşları'ndan 1922'deki Küçük Asya'dan geri çekilişe kadar yaklaşık on yıl asker olarak hizmet etti.
• Üç öykü kitabının adı yalnızca renklerden oluşur: yeşil, mavi ve kırmızı.
• Η Παναγιά η Γοργόνα'daki şapel gerçekten vardır: hacılar ve turistler onu görmek için Skala Sikamineas'taki kayaya hâlâ tırmanır.