Pavlos Melas

Pavlos Melas 29 Mart 1870'te, Epir kökenli bir aileden gelen tüccar babası Mihail Melas'ın çalıştığı Marsilya'da doğdu. Pavlos çocukken aile Atina'ya taşındı; babası daha sonra Atina belediye başkanı ve milletvekili oldu. Pavlos Askerî Akademi'ye (Σχολή Ευελπίδων) girdi ve 1891'de topçu subayı oldu. 1892'de politikacı Stefanos Dragumis'in kızı, yazar ve diplomat İon Dragumis'in kız kardeşi Natalia Dragumi ile evlendi. Mihail ve Zoi adında iki çocukları oldu.

Yüzyıl dönümünde Makedonya hâlâ Osmanlı İmparatorluğu'nun parçasıydı ve Yunanlar, Bulgarlar ve Sırplar, çoğu zaman silahla, Hristiyan köylerinin bağlılığını kazanmak için yarışıyordu. Kayınbiraderi İon Dragumis'ten etkilenen Melas, Yunanistan'ın harekete geçmesi gerektiğine inandı. 1904 başında durumu incelemek için birkaç subayla birlikte gizlice Makedonya'ya geçti ve aynı yılın ağustosunda, iki çocuğunun adlarından oluşturduğu Kapetan Mikis Zezas (Καπετάν Μίκης Ζέζας) adıyla küçük bir silahlı çetenin başında geri döndü.

Seferi yalnızca iki ay kadar sürdü. 13 Ekim 1904'te çetesi Kesriye (Kastoria) bölgesindeki Statista köyünde Osmanlı askerlerince kuşatıldı ve Melas çatışmada öldü. Otuz dört yaşındaydı.

Melas'ın önemi, sahada başardıklarından çok ölümünün etkisindedir. Haber Atina'ya ulaştığında şok büyüktü: iyi bir aileden gelen, önünde parlak bir kariyer olan bir subay, bir koca ve baba, Makedonya için canını vermişti. O zamana kadar kararsız olan kamuoyu kesin biçimde mücadeleden yana döndü. Pek çok subay ve gönüllü onun örneğini izledi ve sonraki yıllarda Selanik'teki Yunan konsolosluğu ile yerel savaşçıların desteklediği Yunan silahlı çeteleri bölgede gerçek bir güç hâline geldi.

Yaklaşık 1904–1908 arasındaki Makedonya Mücadelesi (Μακεδονικός Αγώνας), 1908 Jön Türk devrimiyle sona erdi ve birkaç yıl sonra 1912–1913 Balkan Savaşları, Selanik dahil Makedonya'nın büyük bölümünü Yunan devletine kattı. Yunanlar Melas'ı her zaman bu hikâyenin ilk şehidi olarak gördü.

Görevleri sırasında karısı Natalia'ya yazdığı mektuplar günümüze ulaştı ve ailesi tarafından yayımlandı; şüphe, şefkat ve kararlılık dolu bir adamı gösterirler. Hikâyesi edebiyata da ilham verdi. Melas ve Dragumis ailelerini tanıyan Penelope Delta onun ölümünden derinden etkilendi; bu onu Makedonya üzerine yazmaya yöneltti ve Makedonya Mücadelesi döneminde geçen romanı Τα μυστικά του βάλτου (Bataklığın Sırları, 1937) hâlâ Yunan çocukları tarafından okunuyor.

Pavlos Melas kuzey Yunanistan'ın her yerinde. Öldüğü köy Statista 1927'de Μελάς (Melas) olarak yeniden adlandırıldı ve orada bir anıt bulunuyor. Selanik'te koca bir belediye Δήμος Παύλου Μελά adını taşıyor ve kentteki Makedonya Mücadelesi Müzesi onun hikâyesini anlatıyor. Bütün Yunanistan'da onun adını taşıyan sokaklar, meydanlar ve okullar var; heykeli birçok kasabada duruyor. Yunan okul kitapları yirminci yüzyıl başı tarihinde onun hikâyesini anlatır. İyi bir başlangıç Delta'nın Τα μυστικά του βάλτου romanı ya da yüzlerce Οδός Παύλου Μελά'dan birinde basit bir yürüyüştür.

• Yunanistan'da değil, Fransa'nın Marsilya kentinde doğdu.
• Savaş adı Mikis Zezas, oğlu Mihail (Mikis) ile kızı Zoi'nin adlarından oluşturuldu.
• Karısı, dönemin önde gelen yazar ve milliyetçilerinden İon Dragumis'in kız kardeşiydi.
• Öldürüldüğü köye 1927'de onun adı verildi.