Markos Vamvakaris

Markos 10 Mayıs 1905'te, Kiklad adalarından Siros'ta, Ermupoli limanının üstündeki tepede kurulu Katolik kasaba Ano Siros'ta doğdu; Siros'un Katoliklerine Φραγκοσυριανοί denir ve en ünlü şarkısının adı buradan gelir. Aile yoksuldu ve o çocukluğundan beri tarlalarda ve pamuk fabrikasında çalıştı. On beş yaşında, 1920'de, adayı bırakıp Pire'ye gitti ve limanın sunduğu her ağır işi yaptı: kömür hamallığı, liman işçiliği ve yıllarca belediye mezbahalarında kasaplık.

1924 civarında ilk kez bir buzuki duydu ve kendi anlattığına göre onu altı ayda öğreneceğine, yoksa elini kasap satırıyla keseceğine yemin etti. Öğrendi; Pire'nin esrar tekkelerinde, tekedes'te çalarak, ki buzuki o zamanlar yasak sayılan bir çalgıydı. İlk plakları 1932–33'te çıktı ve 1934'te Stratos Pagioumtzis, Giorgos Batis ve Anestis Delias ile birlikte, halk önünde çalan ilk rebetiko topluluğu olan «Pire'nin ünlü dörtlüsünü» (Τετράς η ξακουστή του Πειραιώς) kurdu. Ardından felaketle biten bir evlilik, 1937'de Metaksas diktatörlüğünün sansürü ve İşgal yılları geldi.

Savaştan sonra üslubu modası geçti, romatizma parmaklarını kaskatı etti ve ucuz tavernalarda çalmak zorunda kaldı. Yeniden doğuş 1960'ta geldi: Grigoris Bithikotsis Frangosyriani'yi kaydetti ve daha genç bir dinleyici kitlesi eski şarkıları keşfetti; Markos son on yılını onurlandırılarak ve yeniden plak doldurarak geçirdi. 8 Şubat 1972'de Atina'da öldü. Angeliki Vellou-Keil'e yazdırdığı otobiyografisi 1973'te yayımlandı.

Rebetiko, 1920'lerin göçmen mahallelerinden ve limanlarından doğdu; İzmir müziğini Yunan yeraltı dünyasının şarkılarıyla karıştırdı. Markos ona Pire biçimini verdi: boğuk, süssüz bir ses, sert ve düzenli bir ritimle çalınan buzuki ve kendi hayatını yalın sözcüklerle anlatan sözler. Καραντουζένι (1933) ve Χαράματα η ώρα τρεις (Sabahın üçü, 1935) gibi ilk plakları tekkeden, hapishaneden ve esrardan açıkça söz eder; diktatörlük bu tür konuları yasakladığında, 1937'den sonra bu plaklar yasaklandı.

Φραγκοσυριανή (Frangosyriani, 1935), Sirosli Katolik bir kıza yazılmış bir aşk şarkısıdır; ağır bir zeybek eşliğinde adanın plajlarında ve köylerinde bir gezintidir ve her Yunan düğününde ve panayırında söylenir. Τα ματόκλαδά σου λάμπουν (Kirpiklerin parlıyor, y. 1936) en yumuşak hâlindeki bir kasap havasıdır. Όλοι οι ρεμπέτες του ντουνιά (Dünyanın bütün rebetleri, y. 1937) rebetiko kardeşliğinin bir manifestosudur, Ο Μάρκος μαθητής (Öğrenci Markos) ise öğretmenine âşık okul çocuğu Markos'la dalga geçer. Çalışma, yoksulluk, içki ve ölüm üzerine de yazdı; her zaman dolaysız bir birinci tekil şahısla, sonraki popüler şarkının duygusallığı olmadan.

Ondan sonraki rebetiko bestecilerinin neredeyse hepsi, başta Tsitsanis olmak üzere, onun taklitçisi olarak başladı; üç çift telli buzuki, zeybek dansı ve Yunan laiko şarkısının bütün sesi, 1932 ile 1940 arasında doldurduğu plaklardan gelir.

Rebetiko 2017'de UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine alındı ve Markos onun kurucu figürüdür. Frangosyriani ilk öğrenilecek şarkıdır: her kuşaktan Yunanlar sözlerini bilir ve Bithikotsis'in, Dalaras'ın ve onlarca başkasının kayıtları Markos'un kendi 1935 orijinalinin yanında durur. Ano Siros'ta küçük bir Markos Vamvakaris Müzesi eski kentteki bir evdedir, büstü onun adını taşıyan meydanda durur ve adanın yıllık festivali de onun adını taşır. Şarkıları okul müzik derslerinde ve Atina'daki her rebetiko gecesinde çalınır ve «ο πατριάρχης του ρεμπέτικου» (rebetikonun patriği) ifadesi yalnızca onu anlatır. Sitenin Yunan müziği tarihi üzerine B2 dinleme alıştırması ve rebetiko üzerine konuşma alıştırması bu sayfadan sonra doğal sonraki adımlardır.

• Buzukiyi altı ayda öğreneceğine ya da elini satırla keseceğine yemin etti; öğrendi.
• Siroslu bir Katolikti, Φραγκοσυριανός tam olarak bu demektir, ezici çoğunluğu Ortodoks olan bir müzikte.
• 1934 Pire dörtlüsü, tekke yerine halka açık bir sahnede çalan ilk rebetiko topluluğu sayılır.
• Yıllarca unutulduktan sonra, Grigoris Bithikotsis'in 1960'taki Frangosyriani kaydı onu elli beş yaşında yeniden ünlü yaptı.