Vasilis Tsitsanis

Tsitsanis 18 Ocak 1915'te Teselya ovasındaki bir pazar kasabası olan Trikala'da doğdu. Epirli bir ayakkabıcı olan babası mandolin çalardı; çocuk önce keman öğrendi, sonra o zamanlar yoksulların ve kötü şöhretlilerin çalgısı olan buzukiye geçti. 1936'da hukuk okumak için Atina'ya gitti, ama bunun yerine kayıt stüdyolarını buldu: ilk plakları 1937'de çıktı ve iki yıl içinde dönemin en iyi şarkıcıları için yazıyordu. 1938'de askerlik için Selanik'e çağrıldı ve Alman işgali boyunca (1941–44) orada kaldı; Pavlou Mela Sokağı'nda akşamları çaldığı küçük bir uzeri işletti. O yılların açlığı ve korkusu en ünlü şarkısını doğurdu.

1946'da Atina'ya döndü ve ardından gelen on yıl onun altın çağı oldu. Şarkıcılar Sotiria Bellou ve Marika Ninou ile «Τζίμης ο Χοντρός» (Şişman Jimmy) mekânında gece gece çaldı; birlikte yaptıkları onlarca plak, savaş sonrası Yunan şarkısının sesini belirledi: buzuki, gitar, iki ses ve aşk, yoksulluk ve gece üzerine sözler. Daha sonra Stelios Kazantzidis, Prodromos Tsaousakis ve daha birçokları onun şarkılarını söyledi. 1967'den son yıllarına kadar Kaisariani'deki «Χάραμα» mekânında çaldı; insanlar onu dinlemek için kuyruğa girerdi. 1983'te hastalandı, akciğer ameliyatı için Londra'ya gitti ve orada 18 Ocak 1984'te, altmış dokuzuncu doğum gününde öldü. Atina'daki cenazesine muazzam bir kalabalık katıldı.

Tsitsanis'ten önce rebetiko, esrar tekkelerinin ve göçmen mahallelerinin müziğiydi; sözleri hapishane, uyuşturucu ve bıçaklar üzerineydi; ustası Markos Vamvakaris'ti. Tsitsanis buzukiyi ve dansları, ζεϊμπέκικο ile χασάπικο'yu korudu, ama neredeyse geri kalan her şeyi değiştirdi. Ezgileri Doğu makamlarından olduğu kadar Batı'nın majör ve minör dizilerinden de yararlanıyordu, armonileri daha zengindi ve sözleri herkesin yaşadığı şeylerden söz ediyordu: kaybedilmiş bir aşk, boş bir cep, bekleyen bir anne, gri bir pazar günü. Sonuç, bütün ülkenin sahiplenebileceği bir müzikti ve ona verilen Yunanca ad ρεμπέτικο'dan λαϊκό'ya, yani popüler şarkıya dönüştü.

İlk büyük hiti Αρχόντισσα'yı (Archontissa, «Soylu Hanım») 1938'de yazdı. Συννεφιασμένη Κυριακή (Bulutlu Pazar) 1943 civarında Selanik'te yazıldı ve 1948'de Prodromos Tsaousakis ve Sotiria Bellou ile kaydedildi; şarkıcının yüreği kadar gri bir pazar günü, Yunanların evden uzaktayken söylediği şarkı oldu. Μπαξέ τσιφλίκι (Baxe Tsifliki, 1946) adını Selanik'in bir semtinden alır ve oranın tavernalarını över; Κάποια μάνα αναστενάζει (Bir anne iç çekiyor, 1947) bir annenin uzaktaki oğlu için yakardığı bir ağıttır; Τα καβουράκια (Küçük yengeçler) ise şafakta evlerine yengeç gibi yan yan yürüyerek dönen çakırkeyif eğlence düşkünleri üzerine komik bir şarkıdır. Buna Ό,τι κι αν πω δεν σε ξεχνώ (Ne dersem diyeyim, seni unutmam), Της γερακίνας γιος (Şahin kadının oğlu), Νύχτες μαγικές (Büyülü geceler) ve birkaç yüz şarkı daha eklenince, kimin yazdığını bilsin ya da bilmesin her Yunanın en azından parça parça bildiği bir eser ortaya çıkar.

Tsitsanis'le tanışmanın en kolay yolu, canlı müzik yapılan herhangi bir Yunan tavernasına girip beklemektir: bir saat içinde biri Συννεφιασμένη Κυριακή'yi çalacak ve bütün salon onu söyleyecektir. Bellou'nun, Ninou'nun ve Kazantzidis'in kayıtları kolayca bulunur; Bulutlu Pazar'ın Tsaousakis ve Bellou'lu 1948 orijinali ise başlanacak kayıttır. Trikala'da 2016'da restore edilmiş bir Osmanlı hamamında ona adanmış bir müze açıldı, kasabada buzukisiyle bir heykeli var ve doğumunun ve ölümünün yıldönümü olan 18 Ocak orada her yıl anılır. Yunanistan'ın her yerinde Τσιτσάνη adlı sokaklar vardır. Giorgos Skampardonis'in romanından uyarlanan 2010 yapımı Ουζερί Τσιτσάνης filmi Selanik yıllarını anlatır. Şarkıları hâlâ telif hakkıyla korunur, ama her yerde söylenir.

• 18 Ocak 1984'te, 18 Ocak 1915'teki doğumundan tam altmış dokuz yıl sonra öldü.
• 1936'da hukuk okumak için Atina'ya gitti ve hiç bitirmedi; o zamanlar alt tabakanın çalgısı sayılan buzuki zaten daha çok kazandırıyordu.
• Bulutlu Pazar işgal altındaki Selanik'te 1943 civarında yazıldı, ama ancak savaştan sonra, 1948'de kaydedilebildi.
• En bilinen şarkılarının çoğunu ilk kez kadınlar, Sotiria Bellou ve Marika Ninou söyledi; oysa o dönemde rebetiko dünyası neredeyse tamamen erkeklerden oluşuyordu.