Dido Sotiriou

Dido Pappa, door haar huwelijk later Sotiriou, werd op 18 februari 1909 geboren in Aydın, het Griekse Αϊδίνι, een welvarende stad in het binnenland achter Smyrna waar haar vader een fabriek had. De wereld van het gezin kwam in 1922 ten einde, toen de veldtocht van het Griekse leger in Klein-Azië instortte en meer dan een miljoen Grieken uit Anatolië vluchtten of werden verdreven. De Pappa's kwamen geruïneerd in Athene aan, en Dido groeide op in het huis van een welgestelde tante, die haar schoolopleiding en later haar studie Franse letterkunde aan het Frans Instituut van Athene en in Parijs betaalde.

Vanaf de jaren 1930 werkte ze als journaliste, bij vrouwenbladen en in de linkse pers. Ze werd lid van de Communistische Partij, nam tijdens de Bezetting deel aan het verzet en bleef haar hele leven links, later als lid van de partij EDA en schrijfster voor de krant Avgi. Haar jongere zus Elli Pappa was de levensgezellin van Nikos Beloyannis, de communistische leider die in 1952 werd geëxecuteerd, en dat verhaal werd haar roman «Εντολή» (De opdracht, 1976).

Pas op haar vijftigste begon ze fictie te schrijven, met «Οι νεκροί περιμένουν» (De doden wachten, 1959), en in 1962 volgde «Ματωμένα χώματα». In 1990 ontving ze de Abdi İpekçi-prijs voor Grieks-Turkse vriendschap. Ze overleed op 23 september 2004 in Athene, vijfennegentig jaar oud, een kleine, scherpzinnige vrouw die zoiets als de grootmoeder van het Griekse vluchtelingengeheugen was geworden.

«Οι νεκροί περιμένουν» (1959) is de autobiografische roman van een vluchtelingengezin: het comfortabele leven in Aydın, de vlucht van 1922, de armoede in Athene en het politieke ontwaken van een meisje dat communiste wordt. Hij introduceerde de twee onderwerpen van al haar werk, Klein-Azië en links, en heeft al haar stem, direct en onsentimenteel.

«Ματωμένα χώματα» (1962) wordt in de ik-vorm verteld door Manolis Axiotis, een boer uit Kırkıca (nu Şirince), een Grieks dorp in de heuvels boven Efeze. Het eerste deel is een idylle: oogsten, feesten, vijgen en olijven, Grieken en Turken die zij aan zij leven met de kleine wrijvingen van buren. Dan stuurt de Eerste Wereldoorlog de Griekse mannen van het Ottomaanse Rijk naar de arbeidsbataljons (αμελέ ταμπουρού), waar velen sterven van honger en kou; Manolis overleeft, deserteert, duikt onder. In 1919 landt het Griekse leger in Smyrna en wordt hij opgeroepen, nu als soldaat; het boek volgt de opmars in Anatolië en de aftocht van augustus 1922 tot aan de kades van het brandende Smyrna. Sotiriou bouwde de roman op de aantekeningen van een echte man, Manolis Axiotis, die dit leven had geleid en haar zijn manuscript gaf. Haar standpunt is helder en was destijds in Griekenland ongebruikelijk: de boeren aan beide kanten zijn slachtoffers, en de schuld ligt bij de grote mogendheden en de politici die hen erop uitstuurden om elkaar te doden. Het afscheid van Anatolië op de laatste bladzijde is evenzeer gericht tot een Turkse vriend als tot het verloren land.

«Εντολή» (1976) reconstrueert de laatste maanden van Nikos Beloyannis, van zijn proces tot het vuurpeloton; ze schreef ook essays over de Klein-Aziatische kwestie en haar oorzaken.

«Ματωμένα χώματα» wordt sinds 1962 onafgebroken herdrukt, wordt in fragmenten gelezen in de bloemlezingen van Griekse lycea en is het boek dat Grieken in handen drukken van buitenlanders die naar Klein-Azië vragen. In Turkije verscheen het in 1970 als «Benden Selam Söyle Anadolu'ya» (Doe Anatolië de groeten van mij) en wordt het sindsdien gelezen, waardoor zij een van de weinige Griekse schrijvers met een Turks lezerspubliek is. Het dorp Şirince, het Kırkıca van de roman, is nu een toeristische bestemming bij Efeze, en Griekse bezoekers komen er met het boek in hun bagage. Wie de roman heeft gelezen, begrijpt waarom vluchtelingenwijken in Athene en Thessaloniki namen dragen als Nea Smyrni en Nea Ionia, en waarom de liederen van Klein-Azië nog altijd de Griekse taverna's vullen. De pagina's van de site over Venizelos en over Myrivilis, die in dezelfde veldtocht vocht, maken het beeld compleet.

• De verteller Manolis Axiotis heeft echt bestaan: hij gaf Sotiriou de schriften van zijn leven, en zij maakte er de roman van.
• Ze publiceerde haar eerste roman op haar vijftigste, na een loopbaan in de journalistiek, en schreef haar beroemdste boek op haar drieënvijftigste.
• De Turkse uitgave van 1970 maakte haar in Turkije bekend, en in 1990 ontving ze de Abdi İpekçi-prijs, genoemd naar een vermoorde Turkse journalist, voor haar bijdrage aan het Grieks-Turkse begrip.
• Haar zus Elli Pappa was de levensgezellin van Nikos Beloyannis, «de man met de anjer», en Sotirious roman «Εντολή» vertelt zijn verhaal van binnenuit het gezin.