Dimitris Rontiris

Dimitris Rontiris, i shkruar edhe Rondiris, lindi më 1899. Burimet përmendin si vendlindje Porosin ose Pireun, por ai u rrit në Pire dhe mbeti i lidhur ngushtë me qytetin port gjithë jetën. Iu kthye skenës dhe më vonë studioi jashtë vendit, ku punoi me regjisorin Maks Rajnhart dhe u bë asistenti i tij, përvojë që i formoi shijen për ansamble të mëdha e të stërvitura me kujdes.

Në fillim të viteve 1930 hyri në Teatrin Mbretëror të sapothemeluar të Athinës, Teatrin Kombëtar të Greqisë së sotme, si regjisor dhe mësues i shkollës së dramës. Pas vdekjes së Fotos Politisit më 1934 u bë regjisori i tij kryesor, post që e mbajti deri më 1942 dhe sërish nga 1946 deri më 1950. Më 1939 e çoi trupën në Londër me Hamletin dhe Elektrën. Më 1957 themeloi Teatrin e Pireut (Πειραϊκό Θέατρο) në bashkëpunim me Bashkinë e Pireut. Me këtë trupë paraqiti tragjedi antike në teatrot antike të Greqisë dhe në turne në Evropë, Amerikën e Veriut dhe të Jugut dhe Azi; më 1963, për shembull, trupa ishte e ftuar në Ditët Festive të Berlinit. Regjia e tij e fundit ishte Elektra e Sofokliut më 1978, dyzet vjet pas Elektrës së tij të parë në Epidaur. Vdiq në Athinë më 20 dhjetor 1981.

Rontiris vuri në skenë një repertor të gjerë, përfshirë Shekspirin: në Hamletin e tij të vitit 1937 në Teatrin Mbretëror rolin kryesor e luante Aleksis Minotis, me Katina Paksinun dhe Emilios Veakisin. Megjithatë, puna e tij vendimtare ishte te tragjedia antike. Në shtator 1938 vuri në skenë Ηλέκτρα (Elektrën) e Sofokliut në Epidaur, shfaqjen e parë moderne të një drame antike në atë teatër. Ajo nisi vonë pasdite, pa skenografi dhe pa dritë elektrike, para rreth 3.500 spektatorëve. Paksinu luajti Elektrën, Eleni Papadaki Klitemnestrën dhe Thanos Kocopulos Orestin, ndërsa një kritik lavdëroi lëvizjen e sinkronizuar të gjashtëdhjetë grave të korit.

Më 1949 Ορέστεια (Orestia) e tij në Odeonin e Herod Atikut i dha Marika Kotopulit rolin e Klitemnestrës, dhe më 1954 Ιππόλυτος (Hipoliti) i tij në Epidaur u bë një gur kilometrik i festivalit të sapokrijuar. Kori ishte në qendër të metodës së tij: i madh, ritmik dhe rreptësisht i disiplinuar, kryesisht me koreografi të Loukia Sakellariut. Në një intervistë shpjegoi se një intermexo në Elektrën mbështetej në hapa të marrë nga vallja greke sirtos, të përshtatur për veprën. Kritikët e admironin këtë saktësi, por ndonjëherë e gjenin të ftohtë, dhe disa mendonin se kori dhe aktorët nuk ishin plotësisht të bashkuar. Në Teatrin e Pireut, Aspasia Papathanasiu u bë Elektra e tij në shfaqje që shkuan jashtë vendit, përfshirë Londrën më 1961.

Studiuesit e shohin Rontirisin si themeluesin e traditës së Teatrit Kombëtar në vënien në skenë të tragjedisë antike, të zhvilluar më pas nga Aleksis Minotis dhe Takis Muzenidis. Në Pire kujtohet si mësuesi vendas i dramës antike: më 2016 vajza e tij ia dhuroi arkivin e tij Bashkisë së Pireut dhe më 2017 skena kryesore e Teatrit Bashkiak të Pireut mori emrin e tij. Arkivi dixhital i Teatrit Kombëtar ruan programe, fotografi dhe kritika të shfaqjeve të tij. Provoni: gjeni atje një fotografi nga një prej Elektrave të tij dhe përshkruani korin me dy fjali greqisht, njëra për çfarë bën dhe tjetra për si, për shembull Ο χορός προχωρά αργά προς το κέντρο (Kori ecën ngadalë drejt qendrës). Pastaj krahasoni fjalitë tuaja me shpjegimin e tij për hapat e sirtosit.

• Elektra e vitit 1938 në Epidaur u luajt në dritën e ditës, nga pasditja e vonë, sepse vendi nuk kishte energji elektrike.
• Ai ishte asistent i Maks Rajnhartit, një nga regjisorët kryesorë të Berlinit.
• Teatri i tij i Pireut ishte i ftuar në Ditët Festive të Berlinit më 1963.
• Skena kryesore e Teatrit Bashkiak të Pireut mban emrin e tij që nga viti 2017.