Jorgos Joanu

Joanu lindi në Selanik më 20 nëntor 1927 në një familje të varfër refugjatësh nga Thraka Lindore, që ishte vendosur në qytet pas shkëmbimit të popullsive të viteve 1920. U rrit në lagjet punëtore rreth stacionit hekurudhor, një botë refugjatësh, tregtarësh të vegjël dhe, deri më 1943, fqinjësh hebrenj. Adoleshent, përjetoi pushtimin gjerman dhe pa dëbimin e hebrenjve të qytetit drejt kampeve të vdekjes, një përvojë që do të rikthehej vazhdimisht në shkrimet e tij.

Studioi histori dhe arkeologji në Universitetin e Selanikut dhe u bë mësues i greqishtes, duke dhënë mësim në shkollat e mesme gjatë pjesës më të madhe të jetës së tij të punës. Filloi si poet, me Ηλιοτρόπια (Lulediellët, 1954) dhe Τα χίλια δέντρα (Një mijë pemët, 1963), përpara se të gjente zërin e vërtetë në prozë me Για ένα φιλότιμο (Për një ndjenjë nderi, 1964).

Dha mësim në Athinë dhe gjetkë në Greqi, si edhe për dy vjet nga viti 1962 në shkollën greke të Bengazit, në Libi. I vendosur në Athinë, u bë një figurë qendrore e jetës së saj letrare në vitet 1970 dhe më 1979 fitoi Çmimin e Parë Shtetëror për tregimin me Το δικό μας αίμα. Ishte gjithashtu një studiues i pasionuar i kulturës popullore: përgatiti përmbledhje këngësh e përrallash popullore dhe botoi tekstet e teatrit të hijeve të Karagjozit në tre vëllime (1971–1972). Vdiq në Athinë më 16 shkurt 1985, në moshën 57 vjeç, pak pasi botoi Η πρωτεύουσα των προσφύγων (Kryeqyteti i refugjatëve), portretin e tij të fundit të qytetit.

Forma karakteristike e Joanut është «πεζογράφημα», një copë e shkurtër prozë prej disa faqesh, e rrëfyer në vetën e parë, që lëviz lirshëm mes anekdotës, kujtimit, rrëfimit dhe esesë. Rrëfimtari ecën nëpër Selanik, kujton një skenë fëmijërie, vëzhgon një të panjohur në kafene ose në tren dhe ngadalë zbulon një vetmi, një dëshirë, një ndjenjë faji. Toni është i thjeshtë e bisedor, por çdo fjalë është e peshuar dhe nën sipërfaqen e qetë rrjedh një rrymë e fshehtë ironie.

Përmbledhjet e tij Για ένα φιλότιμο (1964), Η σαρκοφάγος (Sarkofagu, 1971), Η μόνη κληρονομιά (E vetmja trashëgimi, 1974) dhe Το δικό μας αίμα (Gjaku ynë, 1978) ndërtojnë një hartë morale të Selanikut të pasluftës: lagjet e refugjatëve me krenarinë e tyre kokëfortë, Pushtimi dhe uria e tij, komuniteti hebre i zhdukur, epshi i shtypur i një qyteti provincial, hipokrizia e shoqërisë së respektuar. Shkroi me maturi, por pa mëdyshje, për dëshirën mashkullore dhe me një ndershmëri të rrallë për Holokaustin e hebrenjve të Selanikut, në një kohë kur pak shkrimtarë grekë e preknin temën. Te Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984) iu kthye vetë qytetit, rrugëve dhe ndërtesave të tij, duke mbrojtur kujtesën e tij nga buldozerët e modernizimit.

Joanu është i pranishëm në çdo antologji shkollore greke dhe shumë grekë e lexojnë për herë të parë në lice; tekstet e tij janë aq të shkurtra sa lexohen me një frymë, ideale për nxënësin e nivelit C2. Shëtisni rreth stacionit të vjetër hekurudhor dhe lagjes Vardar të Selanikut me Η πρωτεύουσα των προσφύγων në dorë dhe do ta shihni qytetin me sytë e tij. Kritikët e vendosin, bashkë me Manolis Anagnostakisin, në zemër të «shkollës së Selanikut» të shkrimit të pasluftës, introspektive dhe urbane. Librat e tij vazhdojnë të botohen dhe botimet e tij të teksteve të Karagjozit përdoren ende nga studiuesit e teatrit të hijeve. Faqja e sajtit për Anagnostakisin e plotëson portretin e Selanikut letrar.

• Shumë nga tekstet e tij në prozë janë vetëm dy a tre faqe të gjata.
• Filloi si poet përpara se t'i kthehej prozës së shkurtër me të cilën u bë i famshëm.
• Ishte ndër shkrimtarët e parë grekë që shkroi për dëbimin e hebrenjve të Selanikut, të cilit i qe dëshmitar si adoleshent.
• Mbiemri i tij i vërtetë ishte Sorolopis; shkruante si Giorgos Ioannou.