Polikleti

Polikleti (Πολύκλειτος), i shkruar edhe Polyclitus ose Polycletus, punoi në bronz në gjysmën e dytë të shekullit V p.e.s., afërsisht midis viteve 450 dhe 420 p.e.s. Platoni dhe Pausania e quajnë argosas. Autorë latinë si Plini dhe Ciceroni e quajnë sikionas, gjë që studiuesit modernë zakonisht e konsiderojnë ngatërresë. Ai drejtoi një punishte argosase, nxënësit dhe pasardhësit e së cilës i çuan metodat e saj deri në shekullin IV p.e.s. Duhet dalluar nga Polikleti i Ri, një artist i mëvonshëm i së njëjtës traditë, të cilit studiuesit modernë zakonisht i atribuojnë teatrin e Epidaurit që Pausania ia jep „Polikletit”.

Për jetën e tij personale nuk është regjistruar pothuajse asgjë. Rruga e tij rindërtohet nga veprat dhe nga dëshmi të shkruara shumë më vonë. Nuk njihet asnjë bronz origjinal i tij, prandaj statujat e tij studiohen përmes kopjeve romake dhe të helenizmit të vonë prej mermeri, bazave me mbishkrime dhe përshkrimeve të autorëve si Pausania, Plini dhe Galeni. Në Olimpi, gërmuesit gjetën një bazë me mbishkrim për statujën e fituesit të ri Kinisk nga Mantinea, të cilën studiuesit e lidhin me tipin e „Atletit Westmacott” në Muzeun Britanik; lidhja është e mundshme, jo e sigurt. Pasi tempulli i vjetër i Herës pranë Argosit u dogj në vitin 423 p.e.s., Polikleti bëri statujën e re kultike ulur prej ari dhe fildishi, sipas Pausanias.

Κανών (Kanoni) ishte një traktat i shkruar, sot i humbur. Titulli do të thotë vizore matëse ose model. Galeni, që shkruante në shekullin II të e.s., përcjell pikëpamjen se bukuria qëndron në bashkëmatshmërinë, συμμετρία (simetria), e pjesëve: gishti me gishtin, gishtat me dorën e kështu me radhë deri te i gjithë trupi, siç shkruhet në Kanonin e Polikletit. Ai përmend gjithashtu një statujë të lavdëruar që quhej edhe ajo Kanon. Autorët antikë nuk i ruajnë vetë numrat, dhe rindërtimet moderne të sistemit mbeten hipoteza. Se statuja e quajtur Kanon është Δορυφόρος (Dorifori, Shtizëmbajtësi) pranohet tradicionalisht, por diskutohet.

Dorifori dhe Διαδούμενος (Diadumeni, një i ri që lidh shiritin e fitores rreth kokës, ndoshta rreth vitit 430 p.e.s.) tregojnë qëndrimin që lidhet më shumë me të. Figura e mban peshën mbi njërën këmbë, ndërsa tjetra është e lirshme, dhe kraharori e legeni anohen në drejtime të kundërta; Muzeu Metropolitan e quan këtë qëndrim të llogaritur një formulë standarde që gjendet pothuajse në të gjitha veprat që i atribuohen. Plini tregon se Polikleti fitoi një garë midis skulptorëve për një Amazonë në Efes, por cili tip i ruajtur Amazone e kopjon statujën e tij diskutohet ende. Pausania përshkruan Herën e tij në Argos: ulur, me kurorë me Harite dhe Hora, me një shegë dhe një skeptër që mbaron me një qyqe.

Në Greqi, Diadumeni më i madh se natyralisht i gjetur në Delos, kopje prej mermeri rreth vitit 100 p.e.s., ekspozohet në Muzeun Kombëtar Arkeologjik të Athinës; rrënojat e Heraionit të Argosit ndodhen pranë Argosit. Provojeni me Diadumenin e Muzeut Metropolitan, fotografia e të cilit është në domenin publik. Koka, krahët, kërcijtë dhe trungu i pemës janë antikë; pjesa tjetër është kallëp i marrë nga kopja e Delosit. Përshkruajeni me tri fjali greqisht: Στηρίζεται στο δεξί πόδι (Mbështetet në këmbën e djathtë), Το αριστερό πόδι μένει χαλαρό (Këmba e majtë mbetet e lirshme), Σηκώνει τα χέρια για να δέσει την ταινία (Ngre krahët për të lidhur shiritin). Pastaj shtoni një fjali të katërt që thotë se ajo që shihni është kopje, jo origjinali i humbur prej bronzi.

• Autorët antikë nuk pajtoheshin për vendlindjen e tij: Platoni dhe Pausania e quajnë argosas, Plini sikionas.
• Galeni përmend një statujë të lavdëruar që, si traktati, quhej Kanon.
• Diadumeni i Muzeut Metropolitan bashkon pjesë antike prej mermeri me një kallëp të kopjes së Delosit që ndodhet në Athinë.
• Plutarku përcjell vërejtjen e tij se puna është më e vështira kur balta arrin te thoi; kuptimi i saktë diskutohet.