Niki Marangu

Niki Marangu lindi në Limasol të Qipros në vitin 1948. I ati ishte nga Famagusta dhe e ëma nga Kozani në Greqinë veriore. Në një intervistë të vitit 2008 me shkrimtarin Michel Fais, ajo tha se kishte pasur fatin të rritej në një shtëpi me libra, libra të vjetër. Nga viti 1965 deri në 1970 studioi sociologji në Berlinin Perëndimor. Më vonë shkroi se i ishin dashur pasditet përgjumëse të Nikozias për të kujtuar sërish kush ishte.

Pas kthimit në Qipro punoi rreth dhjetë vjet si dramaturge në Teatrin Shtetëror të Qipros. Në vitin 1980 hapi në Nikozia librarinë Kohlias, e cila botonte edhe libra, dhe e drejtoi deri në vitin 2007. Ishte gjithashtu piktore dhe grafiste: pati shtatë ekspozita personale, të parën në vitin 1975, dhe mori pjesë në bienalen e grafikës në Lubjanë (1993) dhe në bienalen e Kajros (1996). Për një kohë u mësoi qeramikë fëmijëve të verbër. Ishte anëtare e Shoqatës së Autorëve Grekë dhe e Shoqatës së Shkrimtarëve të Qipros dhe udhëtoi shumë, sidomos në Lindjen e Mesme, në Turqi dhe në Egjipt.

Më 7 shkurt 2013, sipas lajmeve të botuara po atë ditë, ajo humbi jetën kur makina me të cilën udhëtonte u përmbys pranë Fajumit, rreth 100 kilometra në jug të Kajros. Atëherë po shkruante një roman që zhvillohet në Athinën e shekullit XIX, me histori paralele në Famagustën e vitit 1945 dhe në të tashmen.

Marangu shkroi në greqisht në shumë gjini. Përmbledhja e saj e parë poetike, Τα από κήπων (Nga kopshtet), doli rreth vitit 1981. Αρχή Ινδίκτου (Fillimi i indiktit, 1987) e merr titullin nga kalendari bizantin, ku viti fillonte më 1 shtator. Poezia dhe proza e saj fituan çmime shtetërore qipriote, mes tyre për Αρχή Ινδίκτου dhe për tregimet Μια στρώση άμμου (Një shtresë rëre, 1990). Në vitin 1998 mori në Aleksandri Çmimin Kavafis për poezi, dhe në vitin 2006 Akademia e Athinës vlerësoi Divan (2005), një botim që mbledh poezitë e saj nga 1967 deri në 2000.

Vendet dhe udhëtimet përshkojnë librat e saj. Γιατρός από τη Βιέννη (Mjeku nga Vjena, 2003), të cilin nekrologjia e saj në LiFO e quajti autobiografik, ndjek historinë e një mjeku qipriot mes Famagustës dhe Vjenës; përkthimi gjermanisht (2008) titullohet Von Famagusta nach Wien. Ajo tha se ky libër i dha mundësi të shkruante për Vjenën dhe Aleksandrinë. Përmbledhja e saj me tregime Ο δαίμων της πορνείας (Demoni i epshit) u zgjodh nga revista Diavazo mes dhjetë përmbledhjeve më të mira greke me tregime të vitit 2007, dhe Γεζούλ (Gezul, 2010) është një roman i botuar nga Estia në Athinë. Shkroi edhe përralla qipriote për fëmijë dhe përktheu në greqisht librin Aleksandria të Joachim Sartorius.

Emri i saj jeton sidomos përmes The Niki Marangou Project në King’s College London. Çmimi i tij i përkthimit, i themeluar në vitin 2016, që nga viti 2019 u kërkon studentëve të universiteteve britanike të përkthejnë një poezi të saj nga greqishtja e re në anglisht, dhe çdo vit mbahet një leksion në kujtim të saj: i teti u mbajt në Shtëpinë e Qipros në Athinë në prill 2026, mbi përkufizimin e poezisë. Provoni një ushtrim të shkurtër me itinerar nga libri i saj Γιατρός από τη Βιέννη: shkruani dy qytetet e titullit gjermanisht, Αμμόχωστος (Famagusta) dhe Βιέννη (Vjena), pastaj tregoni një udhëtim tuajin në tri fjali greqisht, për shembull Πήγα από τη Λεμεσό στη Λευκωσία (Shkova nga Limasoli në Nikozia) dhe Γύρισα το βράδυ (U ktheva në mbrëmje). Shënoni cilat fjali vijnë nga kujtesa dhe cilat mund t’i provonit. Këto janë fjalitë tona të ushtrimit, jo fjalët e saj.

• Në vitin 2004 poezia e saj Τριαντάφυλλα (Trëndafila) u zgjodh për t’u varur në sallat e pritjes së spitaleve të NHS në Mbretërinë e Bashkuar.
• Familja e saj bashkonte dy skaje të botës greke: një baba nga Famagusta në Qipro dhe një nënë nga Kozani në Maqedoni.
• Pak para vdekjes i dërgoi revistës LiFO një reportazh nga Festivali i Letërsisë në Jaipur të Indisë; revista e ribotoi në vitin 2022.
• Emri i librarisë së saj, Κοχλίας, është një fjalë e ditur greke për guaskën spirale të kërmillit, që sot do të thotë edhe vidë.