Jeta
Dimitra Koliaku lindi në Athinë më 1968 dhe u rrit atje. Studioi filologji klasike në Universitetin Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës dhe, pas rreth një viti pune, u largua nga Greqia në moshën njëzet e dy vjeç. Në Skoci bëri doktoraturën në gjuhësi teorike në Universitetin e Edinburgut; kërkimet e saj trajtonin sintaksën dhe semantikën e greqishtes së re dhe të anglishtes.
Sipas biografisë së botuesit të saj, ajo dha mësim gjuhësi në Universitetin e Njukasëllit në Angli nga 1995 deri në 2010, pastaj në Université Paris Diderot nga 2010 deri në 2014. Ka drejtuar edhe punëtori të shkrimit krijues, në shtëpinë botuese Patakis në Athinë nga 2013 deri në 2016 dhe në Universitetin e Hapur Helenik nga 2017 deri në 2019. Sot jeton në Paris, ku jep letërsi në një shkollë, dhe është anëtare e Εταιρεία Συγγραφέων (Shoqatës së Shkrimtarëve).
Librin e parë e botoi në moshën tridhjetë e tre vjeç dhe ka vazhduar të shkruajë greqisht gjatë gjithë viteve jashtë vendit. Në intervista ka thënë se ka jetuar si e huaj për shumë e shumë vjet dhe ka ndërruar disa qytete evropiane, dhe se kozmopolitizmi i prozës së saj vjen nga ajo jetë. Më 2023 pranoi se nuk e di nëse ndjenja e ξενιτιά (jetës larg shtëpisë) «shërohet» ndonjëherë.
Veprat
Romani i saj i parë, Το μαγείο (Magjia, Estia, 2001), hapet me një ëndërr ku një gjysh është shndërruar në gjinkallë. Pasuan Θερμοκρασία δωματίου (Temperatura e dhomës, 2006), roman që zhvillohet në Jerusalem, dhe Η αρρώστια των βουνών (Sëmundja e maleve, 2009), katër novela të ngjeshura në Angli dhe Indi, që gazeta Τα Νέα i lexoi si variacione mbi pasionin femëror. Ήμισυ του παντός (Gjysma e gjithçkaje) doli më 2015; titulli i saj i ditur i bën jehonë fjalës së urtë antike Αρχή ήμισυ παντός (Fillimi është gjysma e gjithçkaje).
Njohja më e gjerë erdhi me Αλφαβητάρι εντόμων (Abetarja e insekteve, Patakis, 2018): njëzet e katër tregime të lidhura, një për çdo shkronjë të alfabetit grek, dhe pas çdo shkronje një insekt dhe njerëzit jetët e të cilëve i pret. Botuesi e përshkruan si të frymëzuar nga «Evropa që magjeps, Evropa që zhgënjen». Autorja zgjodhi të mos shtypë zhanrin në kopertinë, sepse tregimet mbahen bashkë pothuajse si një roman. Libri e ndau Çmimin Shtetëror 2019 për tregim dhe novelë, për librat e vitit 2018, me Dimitris Kanellopoulosin, dhe fitoi gjithashtu çmimin e tregimit të revistës Ο Αναγνώστης (Lexuesi).
Αταραξία (Ataraksia, 2022) ndjek një shkrimtare greke në Paris gjatë izolimeve të Covid-it dhe një udhëtimi në Kinë, duke huazuar fjalën e Epikurit për lirinë nga frika. Καλυψώ (Kalipso, 2024) kthehet në botën e Odisesë: në ishullin e saj Kalipsoja jeton me Melanthin, shërbëtoren e fundit që i ka mbetur, derisa mbërrin një i huaj nga koha jonë.
Trashëgimia në Greqinë e sotme
Koliaku i përket një brezi prozatorësh grekë që jetojnë jashtë vendit, por botojnë greqisht për lexues grekë; librat e saj dalin nga Patakis në Athinë. Çmimi Shtetëror 2019 ia çoi ciklin e tregimeve një publiku më të gjerë, dhe gazetat e revistat greke e intervistojnë shpesh për mërgimin, Evropën dhe mjeshtërinë e trillimit. Titujt e saj tregojnë gjithashtu si një roman modern mund të mbartë fjalë të lashta: αταραξία nga Epikuri, ήμισυ nga një fjalë e urtë e vjetër.
Provoni: merrni idenë e Αλφαβητάρι εντόμων, pa kopjuar tregimet, dhe bëni abetaren tuaj greke të insekteve me pesë shkronja: α – η ακρίδα (karkalec), κ – το κουνούπι (mushkonjë), μ – το μυρμήγκι (milingonë), π – η πεταλούδα (flutur), τ – το τζιτζίκι (gjinkallë). Pastaj shkruani një fjali për çdo shkronjë.
A e dinit?
- Në Αλφαβητάρι εντόμων e vendosi bletën nën shkronjën latine B, për të luajtur me shprehjen «to bee or not to bee».
- Shkronjën greke Μ e ruajti për το μυρμήγκι (milingonën), në një tregim për shkollën.
- Para Çmimit Shtetëror kishte marrë tashmë çmimin Jim Wilson të EKEBI-t për autorë debutues, Athens Prize for Literature të revistës (δε)κατα dhe çmimin e romanit të Fondacionit Petros Haris të Akademisë së Athinës.
- Ka thënë se për të e vërteta në trillim është kërkesa e parë, dhe e lidh këtë me thirrjen e Dionisios Solomosit për ta quajtur kombëtare gjithçka që është e vërtetë.
Veprat kryesore
| Titulli greqisht | Titulli | Viti |
|---|---|---|
| Το μαγείο | Magjia — romani i parë | 2001 |
| Θερμοκρασία δωματίου | Temperatura e dhomës — roman në Jerusalem | 2006 |
| Η αρρώστια των βουνών | Sëmundja e maleve — katër novela | 2009 |
| Ήμισυ του παντός | Gjysma e gjithçkaje — roman | 2015 |
| Αλφαβητάρι εντόμων | Abetarja e insekteve — 24 tregime të lidhura | 2018 |
| Αταραξία | Ataraksia — roman | 2022 |
Një varg për t’u mbajtur mend
Το να υπάρχει αλήθεια στη μυθοπλασία είναι για μένα το πρώτο ζητούμενο.
To na ypárchei alítheia sti mythoplasía eínai gia ména to próto zitoúmeno.
Për mua, që të ketë të vërtetë në trillim është gjëja e parë që kërkohet.
