Δημήτρης Ροντήρης

Ο Δημήτρης Ροντήρης, που γράφεται και Rondiris, γεννήθηκε το 1899. Οι πηγές αναφέρουν ως τόπο γέννησής του είτε τον Πόρο είτε τον Πειραιά, όμως μεγάλωσε στον Πειραιά και έμεινε δεμένος με την πόλη του λιμανιού σε όλη του τη ζωή. Στράφηκε στη σκηνή και αργότερα σπούδασε στο εξωτερικό, όπου συνεργάστηκε με τον σκηνοθέτη Μαξ Ράινχαρτ και έγινε βοηθός του, εμπειρία που διαμόρφωσε την προτίμησή του για μεγάλα, προσεκτικά γυμνασμένα σύνολα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 εντάχθηκε στο νεοσύστατο Βασιλικό Θέατρο της Αθήνας, το σημερινό Εθνικό Θέατρο, ως σκηνοθέτης και δάσκαλος της δραματικής σχολής. Μετά τον θάνατο του Φώτου Πολίτη το 1934 έγινε πρώτος σκηνοθέτης του, θέση που κράτησε ώς το 1942 και ξανά από το 1946 ώς το 1950. Το 1939 οδήγησε τον θίασο στο Λονδίνο με τον «Άμλετ» και την «Ηλέκτρα». Το 1957 ίδρυσε το Πειραϊκό Θέατρο σε συνεργασία με τον Δήμο Πειραιά. Με αυτόν τον θίασο παρουσίασε αρχαία τραγωδία σε αρχαία θέατρα της Ελλάδας και σε περιοδείες στην Ευρώπη, στη Βόρεια και Νότια Αμερική και στην Ασία· το 1963, για παράδειγμα, ο θίασος φιλοξενήθηκε στις Εορταστικές Ημέρες του Βερολίνου. Η τελευταία του σκηνοθεσία ήταν η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή το 1978, σαράντα χρόνια μετά την πρώτη του «Ηλέκτρα» στην Επίδαυρο. Πέθανε στην Αθήνα στις 20 Δεκεμβρίου 1981.

Ο Ροντήρης σκηνοθέτησε ευρύ ρεπερτόριο, μαζί και Σαίξπηρ: στον «Άμλετ» του 1937 στο Βασιλικό Θέατρο πρωταγωνιστούσε ο Αλέξης Μινωτής, με την Κατίνα Παξινού και τον Αιμίλιο Βεάκη. Η καθοριστική του δουλειά όμως αφορούσε την αρχαία τραγωδία. Τον Σεπτέμβριο του 1938 ανέβασε την Ηλέκτρα του Σοφοκλή στην Επίδαυρο, την πρώτη σύγχρονη παράσταση αρχαίου δράματος σε εκείνο το θέατρο. Άρχισε αργά το απόγευμα, χωρίς σκηνικά και χωρίς ηλεκτρικό φωτισμό, μπροστά σε περίπου 3.500 θεατές. Η Παξινού έπαιξε την Ηλέκτρα, η Ελένη Παπαδάκη την Κλυταιμνήστρα και ο Θάνος Κωτσόπουλος τον Ορέστη, ενώ ένας κριτικός επαίνεσε τον συγχρονισμό των εξήντα γυναικών του χορού.

Το 1949 η Ορέστειά του στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού είχε τη Μαρίκα Κοτοπούλη ως Κλυταιμνήστρα, και το 1954 ο Ιππόλυτός του στην Επίδαυρο έγινε σταθμός του νεοσύστατου φεστιβάλ. Ο χορός βρισκόταν στο κέντρο της μεθόδου του: μεγάλος, ρυθμικός και αυστηρά πειθαρχημένος, συνήθως σε χορογραφία της Λουκίας Σακελλαρίου. Σε μια συνέντευξη εξήγησε ότι ένα ιντερμέτζο της «Ηλέκτρας» στηριζόταν σε βήματα από τον ελληνικό συρτό, προσαρμοσμένα στο έργο. Οι κριτικοί θαύμαζαν αυτή την ακρίβεια αλλά κάποτε τη θεωρούσαν ψυχρή, και ορισμένοι έβρισκαν ότι χορός και ηθοποιοί δεν ήταν πλήρως ενωμένοι. Στο Πειραϊκό Θέατρο η Ασπασία Παπαθανασίου έγινε η Ηλέκτρα του σε παραστάσεις που περιόδευσαν στο εξωτερικό, μεταξύ άλλων στο Λονδίνο το 1961.

Οι μελετητές βλέπουν τον Ροντήρη ως θεμελιωτή της παράδοσης του Εθνικού Θεάτρου στην παρουσίαση της αρχαίας τραγωδίας, που εξέλιξαν αργότερα ο Αλέξης Μινωτής και ο Τάκης Μουζενίδης. Στον Πειραιά τον θυμούνται ως τον δικό τους δάσκαλο του αρχαίου δράματος: το 2016 η κόρη του δώρισε το αρχείο του στον Δήμο Πειραιά και το 2017 η κεντρική σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά πήρε το όνομά του. Το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου διαθέτει προγράμματα, φωτογραφίες και κριτικές των παραστάσεών του. Δοκιμάστε: βρείτε εκεί μια φωτογραφία από μια «Ηλέκτρα» του και περιγράψτε τον χορό σε δύο ελληνικές προτάσεις, μία για το τι κάνει και μία για το πώς, για παράδειγμα «Ο χορός προχωρά αργά προς το κέντρο». Έπειτα συγκρίνετε τις προτάσεις σας με τη δική του εξήγηση για τα βήματα του συρτού.

• Η «Ηλέκτρα» του 1938 στην Επίδαυρο παίχτηκε στο φως της ημέρας, από αργά το απόγευμα, επειδή ο χώρος δεν είχε ηλεκτρικό ρεύμα.
• Υπήρξε βοηθός του Μαξ Ράινχαρτ, ενός από τους κορυφαίους σκηνοθέτες του Βερολίνου.
• Το Πειραϊκό Θέατρό του φιλοξενήθηκε στις Εορταστικές Ημέρες του Βερολίνου το 1963.
• Η κεντρική σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά φέρει το όνομά του από το 2017.