Andreas Embirikos

Embirikos lindi më 2 shtator 1901 në Braila, një port danubian në Rumani ku ishin vendosur shumë familje greke tregtarësh dhe armatorësh. Familja e tij vinte nga ishulli i Androsit, një nga ishujt e mëdhenj të armatorëve të Greqisë, dhe ai u rrit kryesisht në Athinë, në kushte të mira. U regjistrua në filozofi në Universitetin e Athinës, por shpejt e la, studioi ekonomi në Lozanë dhe më pas filozofi dhe letërsi angleze në King’s College të Londrës, duke punuar njëkohësisht atje në biznesin detar të familjes (1921–1925), një botë që më vonë do ta linte pas.

Më 1926 u shpërngul në Paris, dhe pesë vitet që kaloi atje ia vendosën jetën. Iu bashkua rrethit të André Bretonit dhe surrealistëve, të cilët besonin se poezia duhej ta çlironte të pandërgjegjshmen nga kontrolli i arsyes, moralit dhe zakonit. Njëkohësisht bëri analizë me René Laforgue, një nga themeluesit e psikoanalizës franceze, dhe pikërisht përmes tij hyri në kontakt me surrealistët rreth vitit 1929. Kur u kthye në Athinë më 1931, solli me vete të dy revolucionet: surrealizmin dhe Frojdin.

Më 25 janar 1935 mbajti një leksion për surrealizmin në Klubin e Artistëve në Athinë dhe botoi Υψικάμινος, librin e parë surrealist në greqisht. Nga 1935 deri më 1951 ushtroi profesionin e psikoanalistit, i pari në Greqi. U martua me poeteshën Matsi Haxhilazaru më 1939 (u ndanë më 1943) dhe me Vivika Zisin më 1947; djali i tyre Leonidas, i lindur më 1957, u bë gjithashtu shkrimtar. Verërat i kalonte në Andros dhe jetonte qetë, i rrethuar nga miq si Odiseas Elitis dhe Nikos Engonopulos, duke shkruar shumë më tepër se ç’botonte. Vdiq në Kifisia, në veri të Athinës, më 3 gusht 1975.

Υψικάμινος (Furra e lartë, 1935) është një libër poezish në prozë të shkruara me shkrim automatik, teknika surrealiste që i lë fjalët të rrjedhin pa kontroll të vetëdijshëm. Figurat e tij janë befasuese: makina dhe trupa, anije dhe yje, dëshirë që shpërthen në fjali të gjata ku katharevusa më e ditur përzihet me gjuhën e rrugës të greqishtes demotike. Kritika dhe publiku reaguan me zemërim dhe të qeshura; shumë menduan se ishte shaka. E megjithatë libri ndryshoi mundësitë e poezisë greke, dhe brezi i viteve 1930, mbi të gjithë Elitisi, mësoi nga liria e tij.

Ενδοχώρα (Brendatokë, 1945) mbledh poezi më të kontrolluara të shkruara mes viteve 1934 dhe 1937, të ndritshme dhe epshore, ku këndohen Egjeu, trupi i njeriut dhe një lloj optimizmi kozmik i gëzueshëm. Më pas erdhën proza e Γραπτά ή Προσωπική μυθολογία (Shkrime, ose Mitologji personale, 1960) dhe romani i shkurtër Αργώ ή Πλους αεροστάτου (Argo, ose Lundrimi i një aerostati, botuar me pjesë më 1964–1965 dhe si libër më 1980).

Vepra e tij qendrore, megjithatë, doli vetëm pas vdekjes. Ο Μέγας Ανατολικός (I Madhi Lindor), botuar në tetë vëllime midis 1990 dhe 1992, përshkruan një udhëtim të avullores gjigante Great Eastern nga Liverpuli në Nju-Jork në shekullin XIX, gjatë të cilit pasagjerët dhe ekuipazhi i dorëzohen një erotizmi të gëzueshëm e të pafund. Për Embirikosin, dishepull i Frojdit, liria seksuale ishte çelësi i lumturisë njerëzore dhe i një të ardhmeje utopike, dhe romani është himni i tij i madh dhe provokues për këtë bindje.

Embirikos njihet sot si një nga novatorët e mëdhenj të poezisë greke moderne, dhe Υψικάμινος studiohet në universitete si teksti themelues i surrealizmit grek, krahas veprës së Engonopulosit. Librat e tij vazhdojnë të botohen, dhe Ο Μέγας Ανατολικός ende i ndan lexuesit: për disa kryevepër, për të tjerë tronditës. Atij i janë kushtuar ekspozita dhe konferenca, dhe ishulli i Androsit, me jetën e tij të gjallë letrare e artistike, ia ruan kujtimin. Një nxënës i këtij niveli mund të provojë një faqe të vetme të Υψικάμινος: mos kërkoni kuptim logjik, por lexojeni me zë dhe lërini figurat dhe muzikën e fjalëve të veprojnë, siç donin surrealistët.

• Ishte njëkohësisht poeti i parë surrealist dhe psikoanalisti i parë që ushtroi profesionin në Greqi.
• Më 1935 shumë lexues menduan se Υψικάμινος ishte një mashtrim.
• Romani i tij i madh Ο Μέγας Ανατολικός u botua në tetë vëllime, pesëmbëdhjetë vjet pas vdekjes së tij.
• Lindi në Rumani, në një familje armatorësh nga ishulli i Androsit.