Eleni Vitali

Eleni Vitali lindi si Eleni Lavida në Athinë më 19 shtator 1954; disa biografi në internet përmendin Trikalën, por katalogu i diskografisë greke jep Athinën. I ati, Takis Lavidas, i binte santurit, cimbalit me goditje të muzikës popullore greke, dhe e ëma, Lucy Karageorgiou, këndonte në festa. Në një portret televiziv të vitit 2000 ajo foli për prejardhjen rome (cigane) të familjes. Në moshën trembëdhjetë vjeç regjistroi një disk të vogël me të atin, dhe rreth katërmbëdhjetë vjeç e shoqëroi të ëmën në panigirin e saj të parë, një festë fshati për një shenjt. Deri në pesëmbëdhjetë a gjashtëmbëdhjetë vjeç vazhdoi të shkonte nëpër festa me muzikantë miq të të atit, nga Peloponezi deri në Epir.

E lodhur nga qarkullimi i festave, iu drejtua muzikantëve në Athinë, dhe një mik e dërgoi te Alekos Patsifas, drejtuesi i shtëpisë diskografike Lyra. Sipas rrëfimit të saj, ajo regjistroi Άι γαρούφαλλό μου të Argyris Kounadisit dhe Vangelis Goufasit ditën e audicionit; kënga doli në albumin e Kounadisit Δεν περισσεύει υπομονή (Durim nuk tepron) me Sotiria Bellou. Së shpejti këndoi në Festivalin e Këngës në Selanik Χωρίς δεκάρα (Pa një dhrahmi), e kujtuar për refrenin për Manoliosin, dhe mori pjesë në një regjistrim të Lyra-s më 1974 të ciklit të Mikis Theodorakisit 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (18 këngë të shkurtra të atdheut të hidhur). Më 2000 ERT filmoi rikthimin e saj në skenë pas shtatë vitesh mungesë.

Repertori i Vitalit lëviz mes tri botësh që i njohu njëra pas tjetrës: këngët popullore të festave, laïko-ja urbane e buzukit dhe éntechno-ja, kënga artistike e kompozitorëve që shkruanin për disk dhe skenë. Albume si Τα δημοτικά της Ελένης (Këngët popullore të Elenit, 1981) dhe Βάρα μου το ντέφι (Ma bjer dajren, 1983) marrin nga e para. Χορέψτε γιατί χανόμαστε (Kërceni, se po zhdukemi, 1984) iu rikthye dy këngëve që i kishte regjistruar si fëmijë me të atin. Ajo punoi gjithashtu me kompozitorin e laïkos Christos Nikolopoulos dhe me kompozitorin e këngës artistike Stamatis Spanoudakis në albumin 7 Παρακλήσεις (7 Lutje).

Që nga fundi i viteve 1980 shkroi gjithnjë e më shumë material të vetin. Το απέναντι μπαλκόνι (Ballkoni përballë, 1989) dhe Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ; (Kush ka frikë nga Virginia Woolf?, 1994; disa burime japin 1993) kanë tekstet dhe muzikën e saj. Προσκήνιο (Proskenë, 2000), regjistrim i drejtpërdrejtë nga lokali muzikor Aeriko, mbledh etapat e asaj karriere në një program. Kujtimet e saj shpjegojnë një pjesë të stilit të saj. Në seancën e parë në studio, tregonte ajo, Nikolopoulos dhe pianisti Tasos Karakatsanis i thanë të këndonte pa vibrato dhe të shqiptonte qartë çdo fjalë. Kjo kujdes për diksionin i bën regjistrimet e saj të vlefshme për këdo që dëgjon me vëmendje greqisht, ndërsa repertori i festave ruan ngjyrën e vjetër modale të traditës së santurit ku u rrit.

Rruga e Vitalit lidh botën gojore të panigirit, ku romët dhe muzikantë të tjerë profesionistë u binin valleve të fshatrave, me jetën greke të studios dhe koncertit. Më 2016 ndau një program dimëror me Giannis Pariosin në lokalin Iera Odos në Athinë dhe u tha gazetarëve se festat i kishin mësuar mbi të gjitha dashurinë. Si detyrë konkrete, gjeni në archive.ert.gr regjistrin e ERT-së Οι φίλοι μου: Ελένη Βιτάλη (Miqtë e mi: Eleni Vitali, 2000). Lexoni përshkrimin e tij grek me kohë, që shënon ku flet ajo dhe ku vjen një këngë. Pastaj shkruani dy fjali tuajat me αφού dhe πριν, për shembull: Αφού μίλησε για τον πατέρα της, ακούστηκε ένα τραγούδι (Pasi foli për të atin, u dëgjua një këngë). Këto fjali ushtrimi janë tonat, jo tekste këngësh.

• Panigiri i saj i parë, kujtonte ajo, ishte në Eksamilia pranë Korintit, pikërisht ditën kur vdiq prifti i fshatit.
• Si vajzë thoshte se donte të bëhej pediatre, jo këngëtare.
• Duke qeshur tregonte se në diskun e fëmijërisë me të atin zëri i saj tingëllonte si kotele.
• Më 2016 shpjegoi se panigiris, festa, do të thotë valle në rreth, pra dashuri.