Παντελής Βούλγαρης

Ο Παντελής Βούλγαρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1940. Σπούδασε σκηνοθεσία στη Σχολή Σταυράκου στην Αθήνα και έπειτα δούλεψε ως βοηθός σκηνοθέτη σε πολλές παραγωγές, μαθαίνοντας την τέχνη στα γυρίσματα άλλων. Το 1965 γύρισε την πρώτη του ταινία μικρού μήκους, «Ο κλέφτης», ένα ασπρόμαυρο έργο δεκαοκτώ λεπτών σε δικό του σενάριο.

Η πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, «Το προξενιό της Άννας», βγήκε το 1972, στα χρόνια της δικτατορίας, και κέρδισε αρκετά βραβεία στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης εκείνης της χρονιάς. Δημοσιεύματα για ένα μεταγενέστερο αφιέρωμα σημειώνουν ότι η δικτατορία τον είχε τότε εξορίσει. Η Μαρία Κομνηνού, πρόεδρος της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, τον έχει χαρακτηρίσει έναν από τους βασικούς εκφραστές του νέου ρεύματος του ελληνικού κινηματογράφου που αναπτύχθηκε τότε.

Εκτός από ταινίες μεγάλου μήκους, ο Βούλγαρης έχει κάνει ντοκιμαντέρ για την ελληνική τηλεόραση και έχει σκηνοθετήσει στο θέατρο. Αρκετές από τις πιο γνωστές ταινίες του γράφτηκαν με τη συγγραφέα Ιωάννα Καρυστιάνη, σύντροφό του στη ζωή και στη δουλειά. Έχει μακρά σχέση με την Άνδρο, όπου γύρισε τη «Μικρά Αγγλία», και έχει διατελέσει καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Άνδρου. Το 1995 το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης παρουσίασε αναδρομή των ταινιών του.

«Το προξενιό της Άννας» ακολουθεί την Άννα, εσωτερική οικιακή βοηθό σε μια μικροαστική αθηναϊκή οικογένεια. Πρόκειται να παντρευτεί τον Κοσμά, έναν άντρα από το χωριό της, και περνούν μαζί μια Κυριακή. Τα αφεντικά της, που δεν θέλουν να χάσουν τη δουλειά της, αλλάζουν γνώμη και την πιέζουν να μείνει, και εκείνη επιστρέφει στη στενή ζωή της. Η Ταινιοθήκη της Ελλάδος περιγράφει την ταινία ως μελέτη της εξουσίας και της υποταγής στην πόλη των αρχών της δεκαετίας του 1970.

Τα «Πέτρινα χρόνια» (1985) αφηγούνται την ιστορία ενός νεαρού ζευγαριού αριστερών αγωνιστών από το 1954 ως την πτώση της δικτατορίας το 1974: χρόνια παρανομίας, συλλήψεων και φυλακής. Η ταινία πήρε το βραβείο σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Οι «Νύφες» (2004), σε σενάριο της Καρυστιάνη, ακολουθούν ένα πλοίο με Ελληνίδες νύφες που ταξιδεύουν στην Αμερική το 1922. Η «Μικρά Αγγλία» (2013), βασισμένη στο μυθιστόρημα της Καρυστιάνη, διαδραματίζεται ανάμεσα στις ναυτικές οικογένειες της Άνδρου τη δεκαετία του 1930 και ακολουθεί δύο αδελφές, την Όρσα και τη Μόσχα. Στο φεστιβάλ της Σαγκάης το 2014 κέρδισε Χρυσές Κύλικες καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας και γυναικείας ερμηνείας, για την Πηνελόπη Τσιλίκα. «Το τελευταίο σημείωμα» (2017) επιστρέφει στην Κατοχή: στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου πριν από την εκτέλεση 200 κρατουμένων την Πρωτομαγιά του 1944. Σε όλες αυτές τις ταινίες, ο Βούλγαρης συνδέει μεγάλα ιστορικά γεγονότα με τις επιλογές απλών ανθρώπων.

Τον Δεκέμβριο του 2022 η Ταινιοθήκη της Ελλάδος στην Αθήνα παρουσίασε αφιέρωμα με δώδεκα ταινίες μεγάλου μήκους και τέσσερις μικρού μήκους, σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Κινηματογράφου του. Η «Μικρά Αγγλία» έγινε η επίσημη ελληνική υποψηφιότητα για το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας και κέρδισε έξι βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, ανάμεσά τους καλύτερης ταινίας. Για ένα πρώτο βήμα, δείτε το επίσημο τρέιλερ της «Μικράς Αγγλίας», μιας ελληνόφωνης ταινίας, και σημειώστε τρία πράγματα που βλέπετε: ένα σπίτι, έναν δρόμο, τη θάλασσα. Έπειτα περιγράψτε τα με σειρά με τα ελληνικά της σελίδας: «Πρώτα βλέπω το λιμάνι», «Μετά περπατώ στον δρόμο». Είναι δικές μας προτάσεις εξάσκησης, όχι φράσεις από την ταινία.

• Πριν σκηνοθετήσει, δούλεψε ως βοηθός σκηνοθέτη σε πολλές ταινίες.
• Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης παρουσίασε αναδρομή των ταινιών του το 1995.
• Δεν ήταν υποψήφιος για σκηνοθεσία στα βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου του 2014, μια επιλογή που συνηθίζει ώστε να προβάλλονται νεότεροι σκηνοθέτες.
• Ο τίτλος «Το τελευταίο σημείωμα» αναφέρεται στο τελευταίο γράμμα που άφησε ο Ναπολέων Σουκατζίδης στη Χαρά Λιουδάκη το 1944.