Η ζωή
Η Ευγενία Καρπούζη γεννήθηκε στην Αθήνα στις 12 Ιανουαρίου 1932. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου από το 1951 έως το 1954 και αποφοίτησε με άριστα. Στη σκηνή και στην οθόνη πήρε το όνομα Τζένη Καρέζη· έκανε το κινηματογραφικό της ντεμπούτο στην ταινία Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο (1955) και σύντομα απέκτησε μεγαλύτερους ρόλους.
Τη δεκαετία του 1960 ήταν εισπρακτική σταρ των ελληνικών κινηματογραφικών εταιρειών, κυρίως της Φίνος Φιλμ, σε κωμωδίες και δράματα, και ο Τύπος λάτρευε να τη συγκρίνει με την Αλίκη Βουγιουκλάκη: η Αλίκη ήταν το γλυκό κορίτσι της διπλανής πόρτας, η Τζένη η εκλεπτυσμένη, ειρωνική σύγχρονη γυναίκα. Το 1968 παντρεύτηκε τον ηθοποιό Κώστα Καζάκο, και ο γιος τους, ο Κωνσταντίνος Καζάκος, γεννημένος το 1969, έγινε κι αυτός ηθοποιός. Από τότε δούλεψε κυρίως στο θέατρο με τον σύζυγό της, στον δικό τους θίασο.
Κατά τη δικτατορία των συνταγματαρχών (1967–1974) το ζευγάρι ανέβασε έργα που δεν άρεσαν στο καθεστώς, και τον Νοέμβριο του 1973 η Καρέζη συνελήφθη και κρατήθηκε σε απομόνωση από τη στρατιωτική αστυνομία για περισσότερες από τρεις εβδομάδες. Μετά την πτώση της χούντας η Καρέζη ερμήνευσε τους μεγάλους ρόλους του σύγχρονου και του αρχαίου δράματος. Πέθανε από καρκίνο στην Αθήνα το 1992, σε ηλικία εξήντα ετών, και ο θάνατός της πένθησε ολόκληρη τη χώρα.
Το έργο
Οι ταινίες της Καρέζη βρίσκονται στην καρδιά της ελληνικής λαϊκής μνήμης. Στη Δεσποινίς Διευθυντής (1964) υποδύεται μια νέα γυναίκα που αναλαμβάνει μια εταιρεία και πρέπει να αποδείξει την αξία της στους άντρες γύρω της· στη Μια τρελή, τρελή οικογένεια (1965) είναι μέλος ενός χαοτικού σπιτικού· στο Κοντσέρτο για πολυβόλα (1967) έδειξε ότι μπορούσε να σηκώσει έναν δραματικό ρόλο. Ήταν σβέλτη, κομψή και αστεία, και υποδυόταν γυναίκες που σκέφτονται με το δικό τους μυαλό, λίγο μπροστά από την Ελλάδα της εποχής της.
Το σημαντικότερο έργο της, ωστόσο, έγινε στη σκηνή. Τον Ιούνιο του 1973 ο θίασος Καρέζη–Καζάκου παρουσίασε Το μεγάλο μας τσίρκο του Ιάκωβου Καμπανέλλη στο θέατρο Αθήναιον της Αθήνας, σε σκηνοθεσία Καζάκου, με τραγούδια του Σταύρου Ξαρχάκου που ερμήνευε ο Νίκος Ξυλούρης. Η παράσταση αφηγούνταν την ελληνική ιστορία από την αρχαιότητα ως σήμερα σαν τσίρκο, και το κοινό καταλάβαινε κάθε υπαινιγμό για τη χούντα. Έγινε πολιτικό γεγονός και την είδαν περίπου 550.000 θεατές· μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973, οι φοιτητές της οποίας είχαν υιοθετήσει τα συνθήματά της, η Καρέζη συνελήφθη. Αργότερα, στην ελεύθερη Ελλάδα, η Καρέζη ερμήνευσε τις ηρωίδες της αρχαίας τραγωδίας και του σύγχρονου θεάτρου, και οι κριτικοί επαίνεσαν την ακρίβεια κάθε βλέμματος και κάθε παύσης.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Η Καρέζη είναι ακόμα στις ελληνικές οθόνες: οι κωμωδίες της Φίνος Φιλμ προβάλλονται ξανά και ξανά στην τηλεόραση και είναι ένας εύκολος και ευχάριστος τρόπος να ακούσει κανείς τα καθημερινά ελληνικά της δεκαετίας του 1960. Ξεκινήστε με τη Δεσποινίς Διευθυντής ή τη Μια τρελή, τρελή οικογένεια· το 1971 υποδύθηκε επίσης την ηρωίδα του 1821 στην ταινία Μαντώ Μαυρογένους. Τα τραγούδια από Το μεγάλο μας τσίρκο, με τη φωνή του Νίκου Ξυλούρη, ακούγονται ακόμα σε κάθε επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου του 1973. Το ερώτημα «Καρέζη ή Βουγιουκλάκη;» είναι κλασικό θέμα συζήτησης στην Ελλάδα, και ο γιος της, ο Κωνσταντίνος Καζάκος, κρατά το όνομα της οικογένειας στη σκηνή. Σε αυτόν τον ιστότοπο μπορείτε να διαβάσετε επίσης για την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Ιάκωβο Καμπανέλλη.
Το ξέρατε;
- Το πραγματικό της όνομα ήταν Ευγενία Καρπούζη· το Τζένη Καρέζη ήταν καλλιτεχνικό ψευδώνυμο.
- Αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου με άριστα το 1954.
- Μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 συνελήφθη από τη στρατιωτική αστυνομία της χούντας και κρατήθηκε σε απομόνωση ως τα μέσα Δεκεμβρίου.
- Για μια ολόκληρη γενιά, οι Έλληνες χωρίζονταν σε θαυμαστές της Καρέζη και θαυμαστές της Βουγιουκλάκη.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο | Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο (ταινία, το ντεμπούτο της) | 1955 |
| Δεσποινίς Διευθυντής | Δεσποινίς Διευθυντής (ταινία, σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου) | 1964 |
| Μια τρελή, τρελή οικογένεια | Μια τρελή, τρελή οικογένεια (ταινία) | 1965 |
| Κοντσέρτο για πολυβόλα | Κοντσέρτο για πολυβόλα (ταινία) | 1967 |
| Μαντώ Μαυρογένους | Μαντώ Μαυρογένους (ταινία, ομώνυμος ρόλος) | 1971 |
| Το μεγάλο μας τσίρκο | Το μεγάλο μας τσίρκο (θεατρική παράσταση του Καμπανέλλη) | 1973 |
Από το έργο
Εικόνες ελεύθερες δικαιωμάτων από τα Wikimedia Commons.
Μια φράση που μένει
Η Καρέζη δεν αφήνει αναπνοή, λέξη, παύση, βλέμμα, χαμόγελο πικρό ή χαμόγελο γλυκό, ανεκμετάλλευτα.
I Karezi den afinei anapnoi, lexi, pafsi, vlemma, chamogelo pikro i chamogelo glyko, anekmetallefta.
