Νένα Βενετσάνου

Η Νένα Βενετσάνου (γράφεται στα λατινικά και Nena Benetsanou) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955. Άρχισε πιάνο και θεωρητικά με τη Χάρη Κλαδάκη και συνέχισε στο Ελληνικό Ωδείο Αθηνών και Ερμούπολης Σύρου. Από το 1973 ως το 1977 έζησε στη Γαλλία, όπου σπούδασε αρχαιολογία και ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Franche-Comté και έκανε μαθήματα τραγουδιού στο Παρίσι με την Ίρμα Κολάση.

Όταν επέστρεψε στην Αθήνα, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, μπήκε στο γυναικείο κίνημα. Σε συνέντευξη του 2025 θυμήθηκε ότι γύρω στο 1976–77 έγραψε με την ποιήτρια Μπέττυ Κομνηνού πέντε ή έξι τραγούδια μέσα στις φεμινιστικές ομάδες, και μερικά από αυτά μπήκαν στον πρώτο της δίσκο. Κέρδισε επίσης το πρώτο βραβείο σε τηλεοπτικό διαγωνισμό νέων ταλέντων της ΕΡΤ και άρχισε να συνεργάζεται με τον Μάνο Χατζιδάκι· ένα βιογραφικό συναυλίας υπολογίζει τη συνεργασία τους σε δεκαπέντε χρόνια, με έργα του όπως η «Μυθολογία» και «Οι μπαλάντες της οδού Αθηνάς».

Ο πρώτος της δίσκος, που κυκλοφόρησε το 1980 με τη στήριξη του Αλέκου Πατσιφά, ένωσε μελοποιήσεις πέντε γαλλικών ποιημάτων του Πωλ Ελυάρ με έξι ελληνικά τραγούδια· κάποια βιογραφικά χρονολογούν την ηχογράφηση στο 1979. Με τον συνθέτη Νίκο Μαμαγκάκη δούλεψε στην «Οδύσσεια», στον «Ερωτόκριτο» και στα λαϊκά τραγούδια του Λόρκα. Για επτά χρόνια συνεργάστηκε επίσης με το Théâtre de la Méditerranée στην Τουλόν, σε περισσότερες από 250 παραστάσεις, και περιόδευσε σε Γαλλία, Ελβετία, Βέλγιο, Αγγλία, Σκανδιναβία, Ουγγαρία, Ιταλία και Ισπανία.

Η Βενετσάνου είναι συνθέτρια και ερμηνεύτρια μαζί, και η ποίηση είναι το νήμα που διατρέχει το έργο της. Σε συνέντευξη του 2026 είπε ότι η ποίηση, ο ποιητικός λόγος, είναι αυτό που τη συνδέει με την ελληνικότητα. Στα δικά της τραγούδια έχει μελοποιήσει Έλληνες ποιητές όπως η Μπέττυ Κομνηνού, ο Οδυσσέας Ελύτης και η Βικτωρία Θεοδώρου· Γάλλους και Ιταλούς ποιητές όπως ο Μισέλ Ντεγκί, ο Πωλ Ελυάρ και η Γκάσπαρα Στάμπα· και γερμανόφωνες ποιήτριες όπως η Νέλλυ Ζαξ και η Ρόζε Άουσλέντερ σε ελληνική μετάφραση.

Αρκετοί δίσκοι της είναι χτισμένοι γύρω από μία ιδέα. Το «Sappho de Mytilène» (1991), που ηχογράφησε με την Αγγελική Ιωάννατου, μελοποιεί ποιήματα της Σαπφώς στις νεοελληνικές αποδόσεις του Ελύτη· η ερμηνεία της σε αυτό της χάρισε βραβείο της Ακαδημίας Charles Cros στη Γαλλία. Οι «Πόλεις του Νότου» (1993) έχουν στίχους της Κομνηνού, και ποίηση της Κομνηνού ακούγεται και στο «Καφέ Γκρέκο» (2003). Ο «Αγήρων ήχος θεάτρου» (1997) συγκεντρώνει μουσική της για παραστάσεις όπως οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Έχει ηχογραφήσει επίσης δίσκους με τραγούδια του Χατζιδάκι (1998) και του Μίκη Θεοδωράκη (2000), και έχει τραγουδήσει σε ταινίες όπως οι «Ήσυχες μέρες του Αυγούστου» του Παντελή Βούλγαρη, σε μουσική Χατζιδάκι.

Η Βενετσάνου συνεχίζει να δημιουργεί νέα προγράμματα γύρω από την ποίηση. Το 2015 σχεδίασε τη συναυλία «1000 + 1 Πόλεις» για το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, και το 2025 παρουσίασε στην Αθήνα τις «Σκληρές βιολέτες», με μελοποιημένα ποιήματα γερμανόφωνων και Ελληνίδων ποιητριών. Η Γαλλία την έχει τιμήσει ως Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, και τον Απρίλιο του 2026 προσκλήθηκε να δώσει διαδικτυακή ομιλία στο Mahindra Humanities Center του Χάρβαρντ.

Για όσους μαθαίνουν ελληνικά: βρείτε τους ελληνικούς συντελεστές ενός δίσκου ή ένα πρόγραμμα συναυλίας για τις «Πόλεις του Νότου». Αναζητήστε δύο λέξεις: «μουσική» και «ποίηση» ή «στίχοι». Μετά γράψτε τρεις μικρές ελληνικές προτάσεις: «Η ποιήτρια γράφει το ποίημα». «Η Νένα γράφει τη μουσική». «Η Νένα τραγουδά».

• Ο πρώτος της δίσκος μιλά δύο γλώσσες: πέντε ποιήματα του Πωλ Ελυάρ τραγουδισμένα στα γαλλικά και έξι τραγούδια στα ελληνικά.
• Στο πανεπιστήμιο σπούδασε αρχαιολογία και ιστορία της τέχνης, όχι μουσική.
• Με την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ, υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη, τραγούδησε τους κύκλους του «Μαουτχάουζεν» και «Μικρές Κυκλάδες».
• Ήταν ιδρυτική πρόεδρος ενός συλλόγου για τον ποιητή Γιώργο Σαραντάρη και έγραψε τη μουσική για έναν δίσκο με ποιήματά του που διαβάζει η ηθοποιός Εύα Κοταμανίδου.