Αγγελική Λαΐου

Η Αγγελική Λαΐου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1941. Ξεκίνησε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου ανάμεσα στους δασκάλους της ήταν ο βυζαντινολόγος Διονύσιος Ζακυθηνός, και τις συνέχισε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πήρε πτυχίο από το Πανεπιστήμιο Brandeis το 1961 και διδακτορικό από το Χάρβαρντ το 1966, με επιβλέποντα τον Robert Lee Wolff. Ορισμένα από τα πρώτα βιβλία της κυκλοφόρησαν με το όνομα Λαΐου-Θωμαδάκη.

Δίδαξε στο Χάρβαρντ, έπειτα στο Brandeis και στο Rutgers, όπου έγινε διακεκριμένη καθηγήτρια. Το 1978–79 ήταν καθηγήτρια της έδρας Samuel H. Kress στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, υπεύθυνη για τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη. Το 1981 επέστρεψε στο Χάρβαρντ ως καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας της έδρας Dumbarton Oaks και το 1985 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ. Από το 1989 έως το 1998 διηύθυνε το Dumbarton Oaks στην Ουάσιγκτον, το ερευνητικό κέντρο βυζαντινών σπουδών του Χάρβαρντ.

Το 1998 έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το 2000 εξελέγη στη Βουλή των Ελλήνων και για λίγο υπηρέτησε ως υφυπουργός Εξωτερικών, με ιδιαίτερη φροντίδα για τις πολιτιστικές και πνευματικές σχέσεις με την Τουρκία. Έπειτα επέστρεψε στη διδασκαλία με πλήρη απασχόληση στο Χάρβαρντ. Πέθανε στη Μασαχουσέτη στις 11 Δεκεμβρίου 2008 και ετάφη στην Ελλάδα.

Η Λαΐου μελέτησε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, το μεσαιωνικό ελληνόφωνο κράτος με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, όχι μόνο μέσα από αυτοκράτορες και πολέμους αλλά και μέσα από την οικονομική και κοινωνική ζωή. Το πρώτο της βιβλίο, Constantinople and the Latins (Η Κωνσταντινούπολη και οι Λατίνοι, 1972), προήλθε από τη διδακτορική της διατριβή και εξέτασε την εξωτερική πολιτική του ύστερου Βυζαντίου, μαζί με τις σχέσεις με τη Βενετία και τη Γένοβα. Το Peasant Society in the Late Byzantine Empire (Η αγροτική κοινωνία στην ύστερη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, 1977) εφάρμοσε δημογραφικές μεθόδους στην αγροτική κοινωνία: χωριά, νοικοκυριά, οικογένεια και συγγένεια. Υποστήριξε ότι ο αγροτικός πληθυσμός μειώθηκε τον 14ο και τον 15ο αιώνα κυρίως εξαιτίας εσωτερικών κοινωνικών αλλαγών και όχι καταστροφών.

Ο γάμος, η σεξουαλικότητα και η θέση των γυναικών έγιναν βασικό θέμα της. Οι διαλέξεις της στο Collège de France έγιναν το βιβλίο Mariage, amour et parenté à Byzance (Γάμος, έρωτας και συγγένεια στο Βυζάντιο, 1992). Στο Dumbarton Oaks οργάνωσε το 1989 συμπόσιο για τη βυζαντινή οικογένεια και το νοικοκυριό, και με την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ επιμελήθηκε μελέτες για τις μετακινήσεις πληθυσμών και τη διασπορά μέσα στην αυτοκρατορία.

Το μεγαλύτερο έργο της ήταν το The Economic History of Byzantium (2002), τρεις τόμοι για την παραγωγή, τις πόλεις, το εμπόριο και το κράτος. Ως γενική επιμελήτρια συγκέντρωσε ειδικούς και έγραψε η ίδια οκτώ κεφάλαια. Η ελληνική έκδοση, Οικονομική ιστορία του Βυζαντίου, κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 2006. Μαζί με τη Cécile Morrisson έγραψε αργότερα μια συντομότερη σύνθεση, το The Byzantine Economy (Η βυζαντινή οικονομία, 2007).

Η Λαΐου βοήθησε να αλλάξει ο τρόπος που μελετάμε το Βυζάντιο στην Ελλάδα και στο εξωτερικό: ως κοινωνία οικογενειών, χωριών, αγορών και νόμων, όχι μόνο αυτοκρατόρων. Η μεγάλη οικονομική ιστορία της υπάρχει στα αγγλικά και σε ελληνική έκδοση, και το Dumbarton Oaks προσφέρει δωρεάν στο διαδίκτυο τους αγγλικούς τόμους. Δοκιμάστε μια μικρή άσκηση: κοιτάξτε τον ελληνικό τίτλο Οικονομική ιστορία του Βυζαντίου και βρείτε τη λέξη ιστορία και τη λέξη που προέρχεται από το οικονομία. Έπειτα χρησιμοποιήστε το ελληνικό κείμενο της σελίδας για να φτιάξετε τρεις δικές σας μικρές προτάσεις με το σπίτι, η οικογένεια και το εμπόριο, για παράδειγμα «Η οικογένεια μένει σε ένα σπίτι». Αυτές είναι δικές μας προτάσεις εξάσκησης, όχι αποσπάσματα από τα βιβλία της.

• Το 1985 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας του Χάρβαρντ.
• Ήταν η δεύτερη γυναίκα τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.
• Ξεκίνησε τις σπουδές της στην Αθήνα με τον βυζαντινολόγο Διονύσιο Ζακυθηνό.
• Οι αγγλικοί τόμοι του The Economic History of Byzantium διαβάζονται δωρεάν στο διαδίκτυο.