Νάνα Μούσχουρη

Η Ιωάννα Μούσχουρη, που όλοι τη φώναζαν Νάνα, γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1934 στα Χανιά της Κρήτης. Όταν ήταν τριών ετών η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα, όπου ο πατέρας της δούλευε μηχανικός προβολής σε κινηματογράφο, και τα παιδιά μεγάλωσαν πίσω από την οθόνη, με την Κατοχή και έπειτα τον Εμφύλιο απ' έξω. Σπούδασε κλασικό τραγούδι στο Ωδείο Αθηνών για αρκετά χρόνια και ονειρευόταν την όπερα, αλλά, όπως η ίδια διηγείται, την έδιωξαν όταν μαθεύτηκε ότι τραγουδούσε τζαζ σε νυχτερινά κέντρα.

Τα τζαζ κλαμπ την οδήγησαν στον Μάνο Χατζιδάκι, που της έδωσε τα τραγούδια του να τα τραγουδήσει. Στο Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού του 1959 και του 1960 κέρδισε με δικά του τραγούδια, και το 1960 πήρε το πρώτο βραβείο στο Μεσογειακό Φεστιβάλ Τραγουδιού της Βαρκελώνης. Μια γερμανική ταινία για την Ελλάδα τής χάρισε το «Weiße Rosen aus Athen» (Άσπρα τριαντάφυλλα από την Αθήνα, 1961), που πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα στη Γερμανία, και από το 1962 έζησε στο Παρίσι, που έγινε η βάση της για την υπόλοιπη καριέρα της. Το 1963 εκπροσώπησε το Λουξεμβούργο στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision.

Περιόδευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον Χάρι Μπελαφόντε το 1966, παρουσίασε τη δική της τηλεοπτική σειρά στο BBC της Βρετανίας από το 1968, και επί τέσσερις δεκαετίες τραγούδησε σε κάθε μεγάλη αίθουσα συναυλιών του κόσμου. Το 1993 έγινε Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της UNICEF, και από το 1994 ως το 1999 ήταν ευρωβουλευτής για την Ελλάδα. Μια μακρά αποχαιρετιστήρια περιοδεία το 2005–2008 αποδείχθηκε ότι δεν ήταν το τέλος: επέστρεψε στη σκηνή και έδινε ακόμη συναυλίες μετά τα ενενηκοστά της γενέθλια.

Το ελληνικό ρεπερτόριο της Μούσχουρη στηρίζεται στα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι και, μέσω αυτού, στους στίχους του Νίκου Γκάτσου: «Χάρτινο το φεγγαράκι», «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου», «Τα παιδιά του Πειραιά», το τραγούδι από την ταινία Ποτέ την Κυριακή που κέρδισε το Όσκαρ το 1961 και που εκείνη ηχογράφησε σε πολλές γλώσσες. Τραγούδησε επίσης Μίκη Θεοδωράκη και παραδοσιακά τραγούδια, και οι ελληνικοί της δίσκοι παραμένουν ο ευκολότερος τρόπος για έναν ξένο να γνωρίσει το κλασικό ελληνικό τραγούδι της δεκαετίας του 1950 και του 1960.

Στο εξωτερικό δούλεψε γλώσσα προς γλώσσα. Στα γερμανικά είχε το «Weiße Rosen aus Athen» (1961)· στα γαλλικά, όπου το όνομά της είναι γνωστό σε κάθε σπίτι, το «À force de prier» (1963) και το «Je chante avec toi Liberté» (1981), τον χορό των σκλάβων από τον Ναμπούκο του Βέρντι μετατραπμένο σε ύμνο στην ελευθερία· στα αγγλικά το «Only Love» (1985), που έφτασε στο νούμερο δύο των βρετανικών τσαρτ, και δίσκους με λαϊκά τραγούδια, κινηματογραφικά θέματα και ύμνους. Ηχογράφησε επίσης στα ισπανικά, στα ιταλικά, στα πορτογαλικά, στα ολλανδικά, στα εβραϊκά και στα ουαλικά.

Το ύφος της δεν άλλαξε ποτέ: καθαρός, σχεδόν παιδικός χορωδιακός τόνος, χωρίς τεχνάσματα βιμπράτο, τέλεια άρθρωση και ενορχηστρώσεις που βάζουν τη μελωδία πρώτη. Οι κριτικοί το είπαν καμιά φορά υπερβολικά γλυκό· το κοινό όχι, και το μέγεθος και μόνο του καταλόγου της, πολύ πάνω από διακόσιοι δίσκοι, δεν έχει όμοιό του ανάμεσα στους Έλληνες ερμηνευτές.

Η Μούσχουρη είναι εν ζωή καλλιτέχνις, οπότε η κληρονομιά της γράφεται ακόμη. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, η αφετηρία είναι οι ελληνικές της ηχογραφήσεις του Χατζιδάκι: το «Χάρτινο το φεγγαράκι» και «Τα παιδιά του Πειραιά» τραγουδιούνται αργά, κάθε λέξη ακούγεται καθαρά και οι στίχοι είναι σύντομοι. Η ελληνική τηλεόραση και το ραδιόφωνο την παίζουν ακόμη, και η αποχαιρετιστήρια συναυλία της το 2008 στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού κάτω από την Ακρόπολη ήταν πανεθνικό γεγονός. Στα Χανιά είναι τιμώμενη κόρη της πόλης, και στη Γαλλία και τη Γερμανία το όνομά της είναι απλώς συνώνυμο του ελληνικού τραγουδιού. Τα γυαλιά της, που αρνήθηκε να βγάλει στη σκηνή τη δεκαετία του 1960 παρά τις συμβουλές όλων, έγιναν τόσο διάσημα ώστε ένα ζευγάρι από αυτά είναι εικόνα της εξίσου αναγνωρίσιμη με τη φωνή της.

• Το βαφτιστικό της όνομα είναι Ιωάννα· Νάνα είναι το υποκοριστικό που χρησιμοποιούσε η οικογένειά της.
• Εκπροσώπησε το Λουξεμβούργο, όχι την Ελλάδα, στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision το 1963, με το γαλλικό τραγούδι «À force de prier».
• Κράτησε τα γυαλιά της στη σκηνή από την αρχή, αντίθετα με τις συμβουλές των μάνατζερ που πίστευαν ότι θα κατέστρεφαν την καριέρα της, και έγιναν το σήμα κατατεθέν της.
• Το 1993 διαδέχθηκε την Όντρεϊ Χέπμπορν ως Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της UNICEF, και έναν χρόνο αργότερα εξελέγη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.