Διονύσιος Σολωμός

Ο Σολωμός γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 8 Απριλίου 1798, γιος του κόντε Νικολάου Σολωμού και της νεαρής οικονόμου του Αγγελικής Νίκλη· ο κόντες την παντρεύτηκε στο νεκροκρέβατό του, κι έτσι το παιδί έγινε νόμιμο και πλούσιο. Όπως πολλοί γιοι της επτανησιακής αριστοκρατίας στάλθηκε στην Ιταλία, όπου σπούδασε στην Κρεμόνα και στο Πανεπιστήμιο της Παβίας και άρχισε να γράφει ποίηση στα ιταλικά. Επέστρεψε στη Ζάκυνθο το 1818, σε έναν κόσμο που μιλούσε ελληνικά στον δρόμο και ιταλικά στα σαλόνια.

Η Επανάσταση του 1821 άλλαξε την πορεία του. Τον Μάιο του 1823, μέσα σε λίγες εβδομάδες, έγραψε στα ελληνικά τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν· τυπώθηκε το 1825 στο Μεσολόγγι και στο Παρίσι και τον έκανε διάσημο σε όλη την Ευρώπη. Το 1824 έγραψε επίσης τον Διάλογο, μια υπεράσπιση της ομιλούμενης, δημοτικής γλώσσας απέναντι στους λογίους που ήθελαν μια τεχνητή, αρχαΐζουσα ελληνική. Εκεί διατυπώνει το πιστεύω του: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;».

Το 1828 μετακόμισε στην Κέρκυρα, τότε πρωτεύουσα των βρετανοκρατούμενων Ιονίων Νήσων, και έμεινε εκεί για το υπόλοιπο της ζωής του, δουλεύοντας αργά, ξαναγράφοντας ατελείωτα και δημοσιεύοντας σχεδόν τίποτα. Τα τελευταία του χρόνια σκιάστηκαν από οικογενειακές δίκες και αρρώστια. Πέθανε στην Κέρκυρα στις 9 Φεβρουαρίου 1857· τα οστά του μεταφέρθηκαν αργότερα στη Ζάκυνθο.

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν είναι ένα μακρύ ποίημα που απευθύνεται στην Ελευθερία ως γυναίκα που σηκώνεται από τα κόκαλα των Ελλήνων και έπειτα αφηγείται τις πρώτες μάχες της Επανάστασης. Οι δύο πρώτες στροφές του, «Σε γνωρίζω από την κόψη / του σπαθιού την τρομερή», είναι αυτό που τραγουδά κάθε Έλληνας. Ο Σολωμός συνέχισε με το Εις τον θάνατον του Λορδ Μπάιρον (1824) και με μια σειρά λυρικών ποιημάτων όπως Η Φαρμακωμένη.

Τα ώριμα έργα του είναι διαφορετικά: πυκνά, οραματικά και ημιτελή. Ο Κρητικός (1833–34) είναι η αφήγηση ενός ναυαγού Κρητικού επαναστάτη για τη νύχτα που προσπάθησε να φέρει κολυμπώντας την αγαπημένη του στην ακτή και είδε μια φεγγαρόλουστη γυναίκα, τη Φεγγαροντυμένη, να αναδύεται από τη θάλασσα. Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, που δουλεύτηκαν από το 1826 ως τη δεκαετία του 1840 σε τρία διαδοχικά σχεδιάσματα, μιλούν για τους πεινασμένους υπερασπιστές του Μεσολογγίου την άνοιξη του 1826 και για την ομορφιά της φύσης γύρω τους που τους δελεάζει να ζήσουν· ο στίχος «Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει» είναι γνωστός απ' έξω. Η Γυναίκα της Ζάκυθος είναι ένα άγριο πεζό πορτρέτο μιας μισητής γυναίκας, και Ο Πόρφυρας (1849) περιγράφει έναν νεαρό Άγγλο στρατιώτη που σκοτώθηκε από καρχαρία στο λιμάνι της Κέρκυρας. Ο Σολωμός έγραφε στη δημοτική, τη γλώσσα του λαού, σε μια εποχή που αυτό ήταν ριζοσπαστική επιλογή, και ο φίλος του Ιάκωβος Πολυλάς συγκέντρωσε τα αποσπάσματα και τα εξέδωσε το 1859 ως Άπαντα τα Ευρισκόμενα.

Ο απλούστερος τρόπος να γνωρίσει κανείς τον Σολωμό είναι να ακούσει τον ύμνο: οι δύο πρώτες στροφές του Ύμνου εις την Ελευθερίαν, με τη μουσική του Μάντζαρου, καθιερώθηκαν από την Ελλάδα το 1865 και από την Κύπρο το 1966, και τραγουδιούνται σε κάθε σχολική γιορτή της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου και πριν από κάθε αγώνα της εθνικής ομάδας. Οι Έλληνες μαθητές διαβάζουν στο λύκειο τον Κρητικό και τους Ελεύθερους Πολιορκημένους, και ο στίχος του για την «ελευθερία και γλώσσα» αναφέρεται κάθε φορά που συζητιέται η ελληνική γλώσσα. Στη Ζάκυνθο η κεντρική πλατεία είναι η Πλατεία Σολωμού, με το άγαλμά του και το Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, όπου βρίσκεται ο τάφος του· στην πόλη της Κέρκυρας το σπίτι όπου έζησε είναι ένα μικρό Μουσείο Σολωμού. Οδός Σολωμού υπάρχει σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη.

• Ο Σολωμός έγραψε τα πρώτα του ποιήματα στα ιταλικά και δεν κατέκτησε ποτέ πλήρως τον γραπτό ελληνικό λόγο· σε όλη του τη ζωή κρατούσε ιταλικές σημειώσεις και σχεδιάσματα δίπλα στους ελληνικούς στίχους του.
• Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν έχει 158 στροφές, αλλά μόνο οι δύο πρώτες τραγουδιούνται ως εθνικός ύμνος.
• Η Ελλάδα και η Κύπρος μοιράζονται τον ίδιο εθνικό ύμνο, έναν από τους λίγους ύμνους που χρησιμοποιούν δύο κυρίαρχα κράτη.
• Μετά το 1830 δημοσίευσε σχεδόν τίποτα· τα περισσότερα διάσημα ποιήματά του τυπώθηκαν μόνο μετά τον θάνατό του, συγκροτημένα από τετράδια γεμάτα παραλλαγές.