Γρηγόρης Μπιθικώτσης

Ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης γεννήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 1922 στο Περιστέρι, τότε φτωχή συνοικία στη δυτική άκρη της Αθήνας, σε μια πολύτεκνη οικογένεια. Δούλευε υδραυλικός και έπαιζε κιθάρα. Γνώρισε πρώτη φορά τον Μίκη Θεοδωράκη το 1948, στη στρατιωτική του θητεία, όταν ο Θεοδωράκης ήταν πολιτικός κρατούμενος. Το 1949 μπήκε στη δισκογραφία ως συνθέτης, με «Το καντήλι τρεμοσβήνει», και σε όλη τη δεκαετία του 1950 τραγουδούσε το λαϊκό τραγούδι στα μικρά μαγαζιά της Αθήνας χωρίς να γίνει σταρ.

Όλα άλλαξαν το 1960, όταν ο συνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, πίσω από το Παρίσι, έψαχνε μια λαϊκή φωνή για τα νέα του τραγούδια σε ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου. Ο Θεοδωράκης ήθελε έναν τραγουδιστή του λαού, όχι φωνή της όπερας, και διάλεξε τον Μπιθικώτση. Η ηχογράφησή τους του Επιταφίου έγινε αίσθηση, και τα επόμενα χρόνια οι δυο τους δούλεψαν μαζί σχεδόν ασταμάτητα: αίθουσες συναυλιών, υπαίθρια θέατρα, δίσκοι που πουλούσαν τεράστιες ποσότητες. Στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας (1967–1974), όταν η μουσική του Θεοδωράκη ήταν απαγορευμένη, ο Μπιθικώτσης συνέχισε να τραγουδά το λαϊκό ρεπερτόριο και ηχογράφησε με πολλούς άλλους συνθέτες.

Συνέχισε να εμφανίζεται ως τα γεράματα, σε κέντρα και στην τηλεόραση, και έμεινε μια πολυαγαπημένη μορφή, απλός και χιουμορίστας στις συνεντεύξεις του. Πέθανε στο Μαρούσι, στην Αθήνα, στις 7 Απριλίου 2005, σε ηλικία 82 ετών.

Το μεγάλο χάρισμα του Μπιθικώτση ήταν να κάνει τη δύσκολη ποίηση να ακούγεται σαν καθημερινό τραγούδι. Στον Επιτάφιο (1960), τον θρήνο του Ρίτσου μιας μάνας πάνω από τον γιο της που σκοτώθηκε σε απεργία, τραγουδούσε με ένα μπουζούκι πίσω του, όπως σε ταβέρνα, και το ποίημα έφτασε σε ανθρώπους που δεν είχαν ανοίξει ποτέ ποιητική συλλογή. Στην Επιφάνεια (1962) τραγούδησε τους στίχους του Σεφέρη στο τραγούδι που έμεινε γνωστό ως Άρνηση, «Στο περιγιάλι το κρυφό», που κάθε Έλληνας το ξέρει απέξω.

Το πιο φημισμένο του έργο είναι Το Άξιον Εστί, το ορατόριο που έγραψε ο Θεοδωράκης πάνω στο μεγάλο ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1964. Ο Μπιθικώτσης είναι ο «λαϊκός τραγουδιστής» του έργου, και τα τραγούδια του από αυτό, Ένα το χελιδόνι και Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ, έγιναν ύμνοι ελπίδας και ελευθερίας. Δίπλα σε αυτούς τους μεγάλους κύκλους ηχογράφησε εκατοντάδες λαϊκά τραγούδια και έγραψε κάποια και ο ίδιος, όπως το Του Βοτανικού ο μάγκας· συνολικά συνέθεσε πάνω από διακόσια τραγούδια. Η φωνή του δεν ήταν γυαλισμένη: ήταν δυνατή, ζεστή και λίγο τραχιά, η φωνή ενός γείτονα, και γι' αυτό ακριβώς οι Έλληνες την εμπιστεύτηκαν.

Για να γνωρίσετε τον Μπιθικώτση, ακούστε το Ένα το χελιδόνι από Το Άξιον Εστί και μετά την Άρνηση: και τα δύο τραγουδιούνται σε σχολικές γιορτές, σε συναυλίες και γύρω από το τραπέζι στις καλοκαιρινές συγκεντρώσεις. Οι αυθεντικές ηχογραφήσεις της δεκαετίας του 1960 του Επιταφίου και του Άξιον Εστί, με τη φωνή του, βρίσκονται εύκολα στο διαδίκτυο. Στο Περιστέρι, τη γειτονιά του, ο δήμος τιμά το όνομά του, και η ελληνική τηλεόραση δείχνει συχνά τις παλιές εμφανίσεις του με τον Θεοδωράκη. Πολλοί Έλληνες λένε ακόμη ότι κανείς δεν τραγούδησε τον Θεοδωράκη σαν αυτόν. Σε αυτόν τον ιστότοπο μπορείτε να διαβάσετε για τους ποιητές που τραγούδησε, τον Ρίτσο και τον Ελύτη, και για τον ίδιο τον Θεοδωράκη.

• Ο Θεοδωράκης τον διάλεξε για τον Επιτάφιο το 1960 ακριβώς επειδή ήταν λαϊκός τραγουδιστής και όχι σπουδαγμένη κλασική φωνή.
• Τραγούδησε τους στίχους δύο νομπελιστών ποιητών, του Σεφέρη και του Ελύτη, πολύ πριν τους διαβάσουν οι περισσότεροι ακροατές του.
• Έγραψε και συνέθεσε επίσης ορισμένα δικά του λαϊκά τραγούδια.
• Γεννήθηκε στο Περιστέρι, εργατική συνοικία της δυτικής Αθήνας, και πάντα παρουσίαζε τον εαυτό του ως άνθρωπο της γειτονιάς.