Η ζωή
Γεννήθηκε ως Έλλη Λούκου στις 13 Απριλίου 1926 στα Βίλια, ορεινό χωριό της δυτικής Αττικής, και μεγάλωσε στην Αθήνα. Το 1941, στα δεκαπέντε της, απέτυχε στις εισαγωγικές εξετάσεις της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, αλλά με τη βοήθεια του θείου της, του ηθοποιού Σταμάτη Λούκου, έγινε δεκτή στη νέα δραματική σχολή της μεγάλης ηθοποιού Μαρίκας Κοτοπούλη. Πήρε το καλλιτεχνικό όνομα Λαμπέτη, που της πρότεινε ο θείος της, και σύντομα είχε πρωταγωνιστικούς ρόλους στα εμπορικά θέατρα της Αθήνας.
Το 1952 ίδρυσε θίασο με τον Γιώργο Παππά και τον ηθοποιό Δημήτρη Χορν, σύντροφό της στη σκηνή και, από το 1953 ως το 1959, στη ζωή· μαζί έγιναν το πιο αγαπημένο ζευγάρι της αθηναϊκής σκηνής, παίζοντας σύγχρονο ευρωπαϊκό και αμερικανικό δράμα αλλά και ελληνικά έργα. Την ίδια εποχή την ανακάλυψε ο κινηματογράφος. Ο Μιχάλης Κακογιάννης τής έδωσε ρόλο στην πρώτη του ταινία, Κυριακάτικο ξύπνημα (1954), και έπειτα στο Το κορίτσι με τα μαύρα (1956) και στο Το τελευταίο ψέμα (1958). Τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 δούλεψε κυρίως στο θέατρο και εμφανιζόταν πιο σπάνια στην οθόνη. Αρρώστησε από καρκίνο και πέθανε στη Νέα Υόρκη στις 3 Σεπτεμβρίου 1983, σε ηλικία πενήντα επτά ετών.
Το έργο
Η τέχνη της Λαμπέτη ήταν η συγκράτηση. Το ελληνικό θεατρικό παίξιμο της εποχής ήταν δυνατό και μεγαλόστομο· εκείνη μιλούσε χαμηλόφωνα, κινιόταν λίγο και άφηνε την κάμερα να βρει το πρόσωπό της. Οι κριτικοί τη σύγκριναν με τις μεγάλες ηθοποιούς του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, και για μια ολόκληρη γενιά ήταν απλώς «η Λαμπέτη».
Το Κυριακάτικο ξύπνημα (1954) είναι μια ανάλαφρη κωμωδία για ένα χαμένο λαχείο που κερδίζει και για τις ζωές που αναστατώνει. Η κάλπικη λίρα (1955) του Γιώργου Τζαβέλλα, ταινία σε επεισόδια που ακολουθούν μια ψεύτικη χρυσή λίρα μέσα στην Αθήνα, έδωσε σε εκείνη και στον Χορν μία από τις ιστορίες της. Το κορίτσι με τα μαύρα (1956), γυρισμένο στο νησί της Ύδρας, είναι το αριστούργημά της: υποδύεται τη Μαρίνα, μια ντροπαλή πενθούσα κοπέλα, στόχο του κουτσομπολιού ενός μικρού νησιού, που ερωτεύεται έναν επισκέπτη από την Αθήνα. Η ταινία διαγωνίστηκε στο φεστιβάλ των Καννών το 1956 και έκανε γνωστούς στο εξωτερικό και τη Λαμπέτη και τον Κακογιάννη. Στο Το τελευταίο ψέμα (1958) υποδύεται την κόρη μιας αστικής αθηναϊκής οικογένειας που έχει χάσει τα λεφτά της αλλά κρατά τα προσχήματα, και που την σπρώχνει σε έναν πλούσιο γάμο. Και στις τρεις ταινίες δίνει πρόσωπο στην Ελληνίδα της δεκαετίας του 1950, παγιδευμένη ανάμεσα σε παλιούς κανόνες και νέες ελπίδες.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Η Λαμπέτη παραμένει το πρότυπο της Ελληνίδας ηθοποιού του κινηματογράφου. Οι τρεις ταινίες της με τον Κακογιάννη είναι αποκατεστημένα κλασικά έργα, που προβάλλονται στην ελληνική τηλεόραση και σε αναδρομικά αφιερώματα, και Το κορίτσι με τα μαύρα είναι η ταινία για να ξεκινήσει κανείς: τα άσπρα σπίτια και το λιμάνι της Ύδρας σε ασπρόμαυρο, και μια ιστορία αγάπης που ένας μαθητής μπορεί να παρακολουθήσει με υπότιτλους. Οι δραματικές σχολές της Αθήνας μιλούν ακόμη για το φυσικό της ύφος, και οι άνθρωποι του θεάτρου χρησιμοποιούν το όνομά της για να περιγράψουν μια ηθοποιό σπάνιας ευαισθησίας. Αν πάτε στην Ύδρα, ανεβείτε από το λιμάνι μέσα από τα σοκάκια όπου γυρίστηκε η ταινία.
Το ξέρατε;
- Το Λαμπέτη ήταν καλλιτεχνικό όνομα· γεννήθηκε Έλλη Λούκου.
- Και οι τρεις πιο γνωστές ταινίες της σκηνοθετήθηκαν από τον Μιχάλη Κακογιάννη, χρόνια πριν από τον Ζορμπά του.
- Το κορίτσι με τα μαύρα γυρίστηκε στην Ύδρα, όταν το νησί ήταν ακόμη ήσυχο, πριν από τον τουρισμό.
- Για χρόνια εκείνη και ο Δημήτρης Χορν είχαν δικό τους θίασο στην Αθήνα.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Κυριακάτικο ξύπνημα | Κυριακάτικο ξύπνημα (ταινία, Κακογιάννης) | 1954 |
| Η κάλπικη λίρα | Η κάλπικη λίρα (ταινία, Τζαβέλλας) | 1955 |
| Το κορίτσι με τα μαύρα | Το κορίτσι με τα μαύρα (ταινία, Κακογιάννης) | 1956 |
| Το τελευταίο ψέμα | Το τελευταίο ψέμα (ταινία, Κακογιάννης) | 1958 |
Από το έργο
Εικόνες ελεύθερες δικαιωμάτων από τα Wikimedia Commons.
Μια φράση που μένει
Το κορίτσι με τα μαύρα
To koritsi me ta mavra
