Φαίδων Παπαμιχαήλ

Ο Φαίδων Παπαμιχαήλ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1962, από Έλληνα πατέρα και Γερμανίδα μητέρα. Ο πατέρας του, που λεγόταν επίσης Φαίδων Παπαμιχαήλ, ήταν καλλιτέχνης και σκηνογράφος και εργάστηκε σε ταινίες του Αμερικανού σκηνοθέτη Τζον Κασσαβέτη. Επειδή πατέρας και γιος έχουν το ίδιο όνομα, οι κινηματογραφικές βάσεις δεδομένων συχνά γράφουν τον γιο ως Phedon Papamichael II ή Jr. Σε συνέντευξη του 2014 στην Athens Voice θυμήθηκε ότι η οικογένεια έφυγε από την Ελλάδα το 1966 και εγκαταστάθηκε στο Μόναχο. Εκεί αργότερα σπούδασε τέχνη και φωτογραφία και πήρε το πτυχίο του το 1982.

Το 1983 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη και δούλεψε ως φωτορεπόρτερ. Έπειτα εγκαταστάθηκε στο Λος Άντζελες και, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, άρχισε να εργάζεται ως διευθυντής φωτογραφίας σε ταινίες χαμηλού προϋπολογισμού. Τις επόμενες δεκαετίες φωτογράφισε περισσότερες από σαράντα ταινίες μεγάλου μήκους. Συνεργάστηκε επίσης με τον Γερμανό σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς στο «The Million Dollar Hotel» (2000).

Το 2014 είπε ότι ζούσε στην Καλιφόρνια περίπου τριάντα χρόνια, όμως η Ελλάδα έμεινε κοντά του. Έχει σπίτι στο Λεωνίδιο, μια μικρή πόλη στην ανατολική ακτή της Πελοποννήσου, όπου ζούσαν και οι γονείς του, και έχει πει ότι κάποια μέρα θα εγκατασταθεί εκεί μόνιμα. Είναι μέλος τόσο της Αμερικανικής Ένωσης Διευθυντών Φωτογραφίας (ASC) όσο και της Ελληνικής Ένωσης Διευθυντών Φωτογραφίας (GSC).

Ο διευθυντής φωτογραφίας αποφασίζει πώς φαίνεται μια ταινία: πού στέκεται η κάμερα, πώς κινείται και πώς πέφτει το φως σε πρόσωπα και τόπους. Το όνομα του Παπαμιχαήλ συνδέεται κυρίως με δύο Αμερικανούς σκηνοθέτες. Με τον Αλεξάντερ Πέιν γύρισε τα «Sideways» (2004), «The Descendants» (2011), «Nebraska» (2013) και «Downsizing» (2017)· με τον Τζέιμς Μάνγκολντ τα «Walk the Line» (2005), «3:10 to Yuma» (2007), «Ford v Ferrari» (2019), «Indiana Jones and the Dial of Destiny» (2023) και «A Complete Unknown» (2024). Συνεργάστηκε επίσης με τον Τζορτζ Κλούνεϊ στα «The Ides of March» και «The Monuments Men» και με τον Άαρον Σόρκιν στη «Δίκη των 7 του Σικάγου» (2020).

Το «Nebraska», η ιστορία ενός ηλικιωμένου και του γιου του σε ένα ταξίδι με αυτοκίνητο στη Μεσοδυτική Αμερική, είναι γυρισμένο σε ασπρόμαυρο. Του χάρισε την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ· η «Δίκη των 7 του Σικάγου» τη δεύτερη. Έχει πει ότι ο Πέιν ενδιαφέρεται περισσότερο για τους χαρακτήρες παρά για το οπτικό θέαμα.

Ως σκηνοθέτης στράφηκε στην Ελλάδα. Το «Arcadia Lost», μια αγγλόφωνη ταινία με τον Νικ Νόλτε για δύο Αμερικανούς εφήβους χαμένους στην ελληνική ύπαιθρο, γυρίστηκε γύρω από το Λεωνίδιο και έκανε πρεμιέρα το 2010. Το «Light Falls» (2023), που σκηνοθέτησε, συμπαρήγαγε και φωτογράφισε μαζί με τον Άκη Κωνσταντακόπουλο, είναι γεωργιανή, αλβανική και ελληνική συμπαραγωγή. Ακολουθεί ένα ζευγάρι από το Λος Άντζελες και τρεις νέους Αλβανούς εργάτες σε ένα εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο· οι διάλογοί του ανακατεύουν ελληνικά, γεωργιανά, αγγλικά και αλβανικά.

Τα ελληνικά μέσα παρακολουθούν στενά την πορεία του: οι υποψηφιότητές του για Όσκαρ το 2014 και το 2021 έγιναν ελληνικές ειδήσεις, και το 2014 παρουσίασε φωτογραφίες από το Instagram στην ομαδική έκθεση «Ινσταντανέ» στη γκαλερί Ζουμπουλάκη στην Αθήνα. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, η δουλειά του είναι μάθημα για το βλέμμα και όχι για την ακρόαση, γιατί οι περισσότερες ταινίες του είναι στα αγγλικά. Δοκιμάστε: σταματήστε σε μια εικόνα από το «Nebraska» ή από το «Light Falls» και περιγράψτε τη με απλά ελληνικά. «Η εικόνα είναι ασπρόμαυρη.» «Το φως είναι ζεστό.» «Είναι νύχτα.» «Βλέπω ένα σπίτι.» Αυτές είναι δικές μας προτάσεις εξάσκησης, όχι λόγια από τις ταινίες.

• Σε συνέντευξη του 2021 είπε ότι είναι περήφανος που είναι ο πρώτος Έλληνας υποψήφιος για Όσκαρ φωτογραφίας.
• Το «Light Falls» διαδραματίζεται σε ελληνικό νησί, αλλά γυρίστηκε το 2020, στη διάρκεια του λοκντάουν, στην Ανάβυσσο κοντά στην Αθήνα.
• Πριν από τον κινηματογράφο δούλεψε ως φωτορεπόρτερ και ακόμη φωτογραφίζει ως χόμπι.
• Είπε στην Athens Voice «Δεν είμαι φαν των social media», κι όμως εννέα φωτογραφίες του από το Instagram επιλέχθηκαν για μια έκθεση στην Αθήνα.