Μαντώ Μαυρογένους

Η Μαντώ Μαυρογένους γεννήθηκε το 1796 στην Τεργέστη, τότε αυστριακό λιμάνι με πλούσια ελληνική εμπορική παροικία. Ο πατέρας της, ο Νικόλαος Μαυρογένης, ήταν έμπορος από τη Μύκονο, και η οικογένεια είχε συγγένεια με φαναριώτικους αρχοντικούς οίκους. Η Μαντώ πήρε μόρφωση που λίγα ελληνόπουλα κορίτσια της εποχής της είχαν: σπούδασε αρχαία ελληνική ιστορία και φιλοσοφία και έμαθε γαλλικά και ιταλικά. Μετά τον θάνατο του πατέρα της, η οικογένεια εγκαταστάθηκε στη Μύκονο.

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση την άνοιξη του 1821, η Μαντώ ήταν περίπου είκοσι πέντε χρονών. Έπεισε τους προκρίτους της Μυκόνου να προσχωρήσουν στην εξέγερση και χρησιμοποίησε την κληρονομιά της για να εξοπλίσει πλοία και να πληρώσει τα πληρώματά τους. Το 1822, όταν οθωμανικές δυνάμεις προσπάθησαν να αποβιβαστούν στο νησί, η μνήμη τη θέλει επικεφαλής των ντόπιων ανδρών που τις απέκρουσαν. Έπειτα πήγε στην Πελοπόννησο και στην Εύβοια, χρηματοδοτώντας και συνοδεύοντας σώματα αγωνιστών, και έγραψε επιστολές σε γυναίκες της Δυτικής Ευρώπης, κυρίως στο Παρίσι, ζητώντας τους να στηρίξουν τον ελληνικό Αγώνα. Εκείνα τα χρόνια αρραβωνιάστηκε τον Δημήτριο Υψηλάντη, έναν από τους ηγέτες της Επανάστασης, αλλά ο αρραβώνας διαλύθηκε.

Μετά την απελευθέρωση έζησε στο Ναύπλιο, την πρώτη πρωτεύουσα του νέου κράτους, και ζήτησε βοήθεια από την κυβέρνηση, αφού σχεδόν τίποτα δεν είχε μείνει από τον πλούτο της. Πήρε ελάχιστα. Πέρασε τα τελευταία της χρόνια στην Πάρο, φτωχή και σχεδόν ξεχασμένη, και πέθανε εκεί τον Ιούλιο του 1848.

Η Μαντώ Μαυρογένους δεν έγραψε βιβλία ούτε κέρδισε φημισμένες μάχες· αυτό που έκανε ήταν να δίνει. Οι επαναστάσεις χρειάζονται χρήματα όσο και θάρρος, και το 1821 δεν υπήρχε ελληνικό κράτος, ούτε ταμείο ούτε τακτικός στρατός. Τα πλοία έπρεπε να αγοραστούν, να οπλιστούν και να επανδρωθούν από ιδιώτες, και οι στρατιώτες έπρεπε να τραφούν. Η Μαντώ έριξε σε αυτή την προσπάθεια την κληρονομιά της, μία από τις μεγαλύτερες της Μυκόνου, και ως το τέλος του πολέμου την είχε ξοδέψει σχεδόν ολόκληρη.

Τη θυμόμαστε για τρία πράγματα. Πρώτον, έφερε το νησί της στην Επανάσταση και βοήθησε να οργανωθεί ο στόλος του. Δεύτερον, πήρε η ίδια μέρος στις μάχες: η απόκρουση της οθωμανικής απόβασης στη Μύκονο το 1822 είναι το επεισόδιο που αφηγείται κάθε βιογραφία της, και αργότερα ταξίδεψε με ένοπλους στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τρίτον, κατάλαβε τη δύναμη της κοινής γνώμης στο εξωτερικό. Μορφωμένη στην Τεργέστη, με άνεση στις ευρωπαϊκές γλώσσες, έγραψε σε Ευρωπαίες γυναίκες για να ζητήσει τη συμπάθεια και τη στήριξή τους, σε μια εποχή που ο φιλελληνισμός απλωνόταν στη Γαλλία, στη Βρετανία και στη Γερμανία.

Μαζί με τη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα από τις Σπέτσες, είναι μία από τις δύο γυναίκες που γνωρίζουν πρώτες τα Ελληνόπουλα όταν μαθαίνουν για το 1821: δύο πλούσιες νησιώτισσες που έκαναν την περιουσία τους πλοία. Η ιστορία της είναι επίσης ένα σιωπηλό μάθημα για το νεαρό κράτος, που άργησε να ευχαριστήσει όσους το είχαν πληρώσει.

Πηγαίνετε στη Μύκονο και θα τη συναντήσετε αμέσως. Η πλατεία δίπλα στο λιμάνι της Χώρας λέγεται από τον κόσμο Πλατεία Μαντώς, και εκεί στέκεται το χάλκινο άγαλμά της. Στους επισκέπτες δείχνουν επίσης το πατρικό της σπίτι στη Χώρα. Οι Έλληνες μιας κάποιας ηλικίας θυμούνται το πρόσωπό της στο δίδραχμο, που κυκλοφορούσε ως τον ερχομό του ευρώ το 2002. Δρόμοι με το όνομα Μαντώς Μαυρογένους υπάρχουν στην Αθήνα, στον Πειραιά και σε πολλές άλλες πόλεις, και τα σχολεία τη γιορτάζουν κάθε χρόνο γύρω στις 25 Μαρτίου, την εθνική επέτειο της Επανάστασης. Η ζωή της ενέπνευσε μια ελληνική ταινία μεγάλου μήκους, τη Μαντώ Μαυρογένους (1971), με την Τζένη Καρέζη στον ομώνυμο ρόλο, καθώς και αρκετά μυθιστορήματα και βιογραφίες.

• Δεν γεννήθηκε στην Ελλάδα αλλά στην Τεργέστη, που τότε ανήκε στην Αυστριακή Αυτοκρατορία.
• Μιλούσε γαλλικά και ιταλικά και έγραψε στις γυναίκες του Παρισιού ζητώντας βοήθεια για την Ελλάδα.
• Το πορτρέτο της ήταν στο ελληνικό δίδραχμο, ενώ η Μπουμπουλίνα ήταν στη δραχμή.
• Αν και υπήρξε μία από τις πλουσιότερες γυναίκες του Αιγαίου, πέθανε φτωχή στο νησί της Πάρου το 1848.