Όπυ Ζούνη

Η Όπυ Ζούνη γεννήθηκε ως Καλλιόπη Σαρπάκη στο Κάιρο στις 4 Φεβρουαρίου 1941, σε ελληνική οικογένεια με καταγωγή από τη Σαντορίνη και την Κρήτη. Ένας αγαπημένος θείος τής έδωσε το χαϊδευτικό Όπυ, που το κράτησε σε όλη της τη ζωή. Έχασε νωρίς και τους δύο γονείς της· η μητέρα της ήταν εκείνη που τη μύησε πρώτη στη ζωγραφική. Στο Κάιρο σπούδασε ζωγραφική από το 1959 στο εργαστήριο του Αρμένιου ζωγράφου Ασότ Ζοριάν, καθώς και κεραμική και φωτογραφία, και έκανε την πρώτη της έκθεση στην γκαλερί Nile το 1962.

Το 1963 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών σπούδασε ζωγραφική με τον Γιάννη Μόραλη από το 1963 έως το 1968, μαζί με κεραμική και σκηνογραφία. Το 1965 παντρεύτηκε τον αρχιτέκτονα Αλέκο Ζούνη και απέκτησαν δύο γιους. Αργότερα θυμόταν ότι, ως γυναίκα με πρωτοποριακό έργο, δεν μπορούσε αρχικά να κάνει ατομική έκθεση στην Ελλάδα, γι’ αυτό ξεκίνησε από το εξωτερικό: εξέθεσε στην γκαλερί Vallombreuse στο Μπιαρίτζ το 1970, και η πρώτη της ατομική έκθεση στην Ελλάδα ακολούθησε το 1971 στην Ελληνοαμερικανική Ένωση στην Αθήνα.

Τη δεκαετία του 1980 τη στήριξε ο έμπορος τέχνης Αλέξανδρος Ιόλας. Από το 1996 ζούσε με τον καρκίνο, αλλά συνέχισε να δουλεύει. Μια μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης το 2006–07 προσέλκυσε πολλούς επισκέπτες. Πέθανε στην Αθήνα στις 5 Δεκεμβρίου 2008, σε ηλικία 67 ετών.

Σύμφωνα με την Εθνική Πινακοθήκη, το κεντρικό ζήτημα της Ζούνη ήταν η μετάβαση από τις δύο διαστάσεις στην τρίτη, το πέρασμα από έναν κλειστό χώρο στον ανοιχτό. Δουλεύοντας στη ζωγραφική, τη γλυπτική, τις κατασκευές και τη χαρακτική, χρησιμοποίησε γεωμετρικά σχήματα, οριζόντιες και κάθετες γραμμές, λίγα έντονα χρώματα και το μαύρο και το λευκό για να αποδώσει προοπτική, φως, σκιά και κίνηση. Οι άνθρωποι απουσιάζουν από τα έργα της, και έτσι ο χώρος μοιάζει ακόμη πιο απέραντος. Το έργο της εντάσσεται συνήθως στη γεωμετρική αφαίρεση και τον κονστρουκτιβισμό, και τα κείμενα των μουσείων εντοπίζουν τις ρίζες του τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Ελλάδα, καθώς και στην παρατήρηση της θάλασσας, της ερήμου και του ουρανού.

Πρώιμα έργα όπως η Ασύμμετρη σύνθεση σε πολυσταυρό (1974), ένα ζεύγος γλυπτών, δείχνουν τους πειραματισμούς της με αντικείμενα. Ο Χώρος ενός επιπέδου. Αναφορά στον ντε Κίρικο ΙΙ (1978) απαντά στις βαθιές προοπτικές του Τζόρτζιο ντε Κίρικο. Ο Λευκός κίονας (1991) είναι ζωγραφισμένο ξύλο σε βάση από χάλυβα, ύψους 240 εκατοστών και πλάτους μόνο 20: ζώνες χρώματος ανεβαίνουν προς τα πάνω και καταλήγουν σε γρήγορες πινελιές. Το Βέλος (1992), σήμερα στην Πινακοθήκη Αβέρωφ στο Μέτσοβο, οδηγεί το βλέμμα προς ένα μόνο σημείο, σαν να ξεπερνά τον καμβά. Εξέθεσε σε όλη την Ευρώπη και στη Μπιενάλε του Σάο Πάολο το 1979, και το 1971 κέρδισε το εθνικό βραβείο στο φεστιβάλ ζωγραφικής της UNESCO στο Cagnes-sur-Mer.

Έργα της Ζούνη ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη και στην Πινακοθήκη Αβέρωφ, ανάμεσα σε άλλες συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το 2013 το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης στην Αθήνα παρουσίασε έργα κυρίως από την τελευταία της χρονιά, το 2008. Στην ένατη Art Thessaloniki, το 2026, ένα βραβείο «Όπυ Ζούνη» στη μνήμη της απονεμήθηκε σε σύγχρονο καλλιτέχνη. Για εξάσκηση, ανοίξτε την ηλεκτρονική καρτέλα του Λευκού κίονα στην Εθνική Πινακοθήκη ή δείτε το ίδιο το έργο στην Εθνική Γλυπτοθήκη στο Γουδί. Περιγράψτε το στα ελληνικά χωρίς να το αντιγράψετε: «Ο κίονας είναι ψηλός και στενός». Έπειτα πείτε ποια χρώματα μοιάζουν να έρχονται μπροστά και ποια μένουν πίσω.

• Το βαφτιστικό της όνομα ήταν Καλλιόπη· το Όπυ ήταν χαϊδευτικό από τον θείο της.
• Ο Λευκός κίονας έχει ύψος 240 εκατοστά αλλά πλάτος μόνο 20.
• Εξέθεσε στο Μπιαρίτζ το 1970, έναν χρόνο πριν από την πρώτη της ατομική έκθεση στην Ελλάδα.
• Το 1992 το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών οργάνωσε στρογγυλή τράπεζα για τη γεωμετρία της, με πρόεδρο την ιστορικό Ελένη Αρβελέρ.