Ιωάννης Μανταφούνης

Ο Ιωάννης Μανταφούνης (γνωστός και ως Γιάννης Μανταφούνης· στα λατινικά Mandafounis ή Mantafounis) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1981. Σπούδασε χορό πρώτα στην Αθήνα και έπειτα στο Conservatoire national supérieur de musique et de danse του Παρισιού. Το 2002 τιμήθηκε με βραβείο χορού από το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού. Χόρεψε με το χορευτικό σύνολο της Όπερας του Γκέτεμποργκ και με το Nederlands Dans Theater II, και από το 2005 έως το 2009 ήταν μέλος της Forsythe Company στη Φρανκφούρτη, του συνόλου του Αμερικανού χορογράφου Ουίλιαμ Φόρσαϊθ.

Άρχισε να χορογραφεί το 2004. Στην Αθήνα δημιούργησε την ομάδα Lemurius, με έργα όπως το Anthropines Diastasis (2007), και το 2007 έκανε μια νέα εκδοχή του Απογεύματος ενός φαύνου για την Εθνική Λυρική Σκηνή. Το 2009, μαζί με τον Fabrice Mazliah και τη May Zarhy, ίδρυσε την ομάδα mamaza στη Φρανκφούρτη και μια ομάδα στη Γενεύη, την Cie Projet 11, που αργότερα μετονομάστηκε σε Cie Ioannis Mandafounis. Το 2015 κέρδισε το βραβείο Εξαιρετικού Χορευτή στα Ελβετικά Βραβεία Χορού (Swiss Dance Awards).

Το 2022 ανακοινώθηκε ότι θα διαδεχόταν τον Jacopo Godani ως καλλιτεχνικός διευθυντής της Dresden Frankfurt Dance Company, του συνόλου που προέκυψε από την Forsythe Company. Ανέλαβε τη θέση τη σεζόν 2023/24, κι έτσι σήμερα ηγείται της παράδοσης μέσα στην οποία κάποτε χόρευε.

Ο αυτοσχεδιασμός είναι το βασικό εργαλείο του Μανταφούνη. Στις παραστάσεις του η δομή είναι συμφωνημένη, αλλά η κίνηση δεν είναι προκαθορισμένη: κάθε ερμηνευτής αφουγκράζεται τον χώρο, παρατηρεί τι συμβαίνει και αποφασίζει πώς θα κινηθεί, έτσι ώστε το έργο να αλλάζει από στιγμή σε στιγμή. Διδάσκει επίσης σε εργαστήρια αυτοσχεδιασμού και σε μαθήματα που εξετάζουν το μπαλέτο μέσα από το μπούντο, την ιαπωνική πολεμική τέχνη.

Το ελληνικό κοινό έχει δει αυτή τη μέθοδο σε διάφορες μορφές. Το Sing the Positions (2017), που δημιούργησε με τη Manon Parent, συνδυάζει τον χορό με τραγούδια και ήχους που γεννιούνται ζωντανά· παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2018. Τον Ιανουάριο του 2018 ανέβασε για το Εθνικό Θέατρο το MayaBuff, βασισμένο στο έργο του Μαγιακόφσκι Μυστήριο Μπουφ· κανένας ερμηνευτής δεν κρατούσε έναν σταθερό ρόλο. Το 2019 το Φεστιβάλ Αθηνών παρουσίασε το One One One σε έναν ανοιχτό χώρο κοντά στο Θησείο: δύο θεατές κάθονταν σε καρέκλες ενώ δύο χορευτές χόρευαν μόνο για εκείνους. Για το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής δημιούργησε το Point of No Return (2020) σε μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη.

Το πρώτο του έργο για την Dresden Frankfurt Dance Company, το À la carte (2023), λειτουργεί σαν μενού εστιατορίου. Οι σκηνές του δεν έχουν σταθερή σειρά, και οι χορευτές διαλέγουν επί τόπου αντικείμενα, μουσική και χορευτικά ύφη, σε διάλογο με το κοινό. Το έργο προτάθηκε για το γερμανικό θεατρικό βραβείο DER FAUST το 2024 και παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών τον Ιούνιο του 2024.

Ο Μανταφούνης εργάζεται κυρίως στο εξωτερικό, αλλά επιστρέφει συνεχώς στις ελληνικές σκηνές: στην Εθνική Λυρική Σκηνή, στο Εθνικό Θέατρο και στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, που το 2024 έφερε την ομάδα του από τη Δρέσδη και τη Φρανκφούρτη στην Πειραιώς 260. Ένα ελληνικό άρθρο εφημερίδας του 2018 περιγράφει τη μέθοδό του με ένα ακριβές ρήμα: ο ερμηνευτής «αφουγκράζεται» τον χώρο. Δοκιμάστε το εξής: βρείτε το άρθρο «Μπούφα και επανάσταση» στην Εφημερίδα των Συντακτών (16 Ιανουαρίου 2018) και υπογραμμίστε τα ρήματα κίνησης και αντίληψης. Έπειτα γράψτε τρεις οδηγίες για μια άσκηση με συνεργάτη στα δικά σας ελληνικά, για παράδειγμα «Εσύ οδηγείς, εγώ ακολουθώ» ή «Άκου τον χώρο πριν κινηθείς». Αυτές είναι δικές μας προτάσεις εξάσκησης, όχι οδηγίες από τα εργαστήριά του.

• Το σύνολο που διευθύνει σήμερα ιδρύθηκε το 2005 ως Forsythe Company, την ίδια χρονιά που μπήκε σε αυτό ως χορευτής.
• Στο One One One όλο το κοινό ήταν δύο άνθρωποι κάθε φορά, και στην Αθήνα η είσοδος ήταν ελεύθερη.
• Διδάσκει μπαλέτο από τη σκοπιά του μπούντο, της ιαπωνικής πολεμικής τέχνης.
• Δέχτηκε να κάνει το MayaBuff γιατί, όπως είπε σε ελληνική εφημερίδα, το κείμενο του Μαγιακόφσκι είναι πολύ ρυθμικό, κοντά σε αυτό που μπορούσε να δώσει ως χορογράφος.