Κωνσταντίνος Χατζόπουλος

Ο Χατζόπουλος γεννήθηκε το 1868 στο Αγρίνιο της Αιτωλοακαρνανίας, στη δυτική Ελλάδα. Ο πατέρας του ήταν έμπορος με μέτρια οικονομικά, αλλά τον μεγάλωσαν οι γονείς της μητέρας του, μια πλούσια οικογένεια γαιοκτημόνων του Αγρινίου, και οι λίμνες, οι κάμποι και οι παλιοί πύργοι εκείνου του τόπου επανέρχονται ξανά και ξανά στα βιβλία του. Πήγε σχολείο στο Μεσολόγγι, όπου τον πρόσεξε ο νεαρός Κωστής Παλαμάς, και σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Δούλεψε ως δικηγόρος στο Αγρίνιο μόνο δύο χρόνια: μια κληρονομιά γης τον απάλλαξε από το βιοπορισμό για να ζήσει για τη λογοτεχνία, και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Υπέρμαχος της ομιλούμενης γλώσσας, εξέδωσε από το 1898 ως το 1899 το περιοδικό Τέχνη, βραχύβιο αλλά σημαντικό, που γνώρισε στους Έλληνες αναγνώστες τη σύγχρονη ευρωπαϊκή γραφή.

Το 1900 έφυγε για τη Γερμανία, σπούδασε στο Μόναχο, τη Δρέσδη και τη Λειψία και παντρεύτηκε μια Φινλανδή φοιτήτρια, τη Σάννυ Χέγκμαν. Μετά από μερικά χρόνια πίσω στην Αθήνα, έζησε στο Μόναχο και το Βερολίνο από το 1905 ως το 1914. Εκεί έγινε πεπεισμένος σοσιαλιστής (1907) και υποστήριξε ότι το γλωσσικό και το κοινωνικό ζήτημα ήταν ο ίδιος αγώνας, αφού η καθαρεύουσα κρατούσε την εξουσία στα χέρια λίγων λογίων. Έκανε την πρώτη ελληνική μετάφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, που δημοσιεύτηκε το 1908 σε εφημερίδα του Βόλου, και μετέφρασε Γκαίτε, Ίψεν και Χόφμανσταλ στη δημοτική. Συχνά υπέγραφε τα έργα του με το ψευδώνυμο Πέτρος Βασιλικός.

Επέστρεψε στην Αθήνα όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914. Το 1920, ταξιδεύοντας για την Ιταλία με το ατμόπλοιο Μοντενέγκρο, πέθανε πάνω στο πλοίο από τροφική δηλητηρίαση, σε ηλικία πενήντα δύο ετών, και τάφηκε στο Μπρίντιζι· η κόρη του μετέφερε αργότερα τα λείψανά του στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών.

Ως ποιητής ο Χατζόπουλος ξεκίνησε με τα Τραγούδια της ερημιάς και Τα ελεγεία και τα ειδύλλια, και τα δύο του 1898. Με την επίδραση των Γάλλων συμβολιστών ήθελε η ποίηση να είναι μουσική πριν γίνει δήλωση: οι στίχοι του είναι απαλοί, επαναληπτικοί και θολοί, γεμάτοι σούρουπο, ομίχλη, λίμνες και νοσταλγία, και ήταν από τους πρώτους Έλληνες ποιητές που πειραματίστηκαν με ελευθερότερους ρυθμούς. Οι ύστερες συλλογές του Απλοί τρόποι και Βραδινοί θρύλοι κυκλοφόρησαν το 1920.

Η πεζογραφία του ακολουθεί δύο δρόμους. Ο ένας είναι κοινωνικός: στην Αγάπη στο χωριό (1910) και κυρίως στον Πύργο του Ακροποτάμου (1915), η παρακμή μιας οικογένειας αγροτικών γαιοκτημόνων μέσα στο οχυρωμένο σπίτι τους δείχνει έναν παλιό κόσμο που υποχωρεί μπροστά σε νέες κοινωνικές δυνάμεις, και οι σοσιαλιστικές του πεποιθήσεις διαμορφώνουν την ιστορία χωρίς να τη μετατρέπουν σε φυλλάδιο. Στον Υπεράνθρωπο (1915) καταπιάνεται με τη μόδα της εποχής για τις ιδέες του Νίτσε.

Ο άλλος δρόμος είναι λυρικός. Το Φθινόπωρο (1917) σχεδόν δεν έχει πλοκή: λίγοι άνθρωποι σε μια επαρχιακή πόλη, ένα φθινόπωρο, ένας έρωτας που ποτέ δεν πραγματοποιείται εντελώς. Εκείνο που μετράει είναι η ατμόσφαιρα, το χρώμα του φωτός, ο ήχος της βροχής, το αργό πέρασμα του χρόνου, αποδοσμένα σε μια δημοτική πρόζα μεγάλης μουσικής λεπτότητας. Είναι το βιβλίο όπου η ελληνική πεζογραφία ακούγεται για πρώτη φορά αληθινά συμβολιστική.

Ο Χατζόπουλος είναι περισσότερο συγγραφέας των συγγραφέων παρά δημοφιλές όνομα, αλλά η θέση του στην ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας είναι εξασφαλισμένη: οι ιστορίες της νεοελληνικής λογοτεχνίας τον παρουσιάζουν ως τον κύριο εκπρόσωπο του συμβολισμού στην ελληνική πεζογραφία και ως πρωτοπόρο του κοινωνικά στρατευμένου μυθιστορήματος. Το Φθινόπωρο και Ο πύργος του Ακροποτάμου επανεκδίδονται τακτικά και διδάσκονται στο πανεπιστήμιο, και στη γενέτειρά του, το Αγρίνιο, μια κεντρική πλατεία φέρει το όνομά του και το άγαλμά του. Για έναν μαθητή του Γ1, οι πρώτες σελίδες του Φθινοπώρου είναι μια όμορφη άσκηση αργής ανάγνωσης: προσέξτε πόσα λέγονται μέσα από τον καιρό και το φως, και πόσο απλή μπορεί να είναι η δημοτική για την οποία αγωνίστηκε.

• Κάποιες φορές έγραφε με το ψευδώνυμο Πέτρος Βασιλικός.
• Έκανε την πρώτη ελληνική μετάφραση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου, που δημοσιεύτηκε το 1908 σε εργατική εφημερίδα του Βόλου.
• Πέθανε στη θάλασσα το 1920, σε πλοίο με προορισμό την Ιταλία, και τάφηκε αρχικά στο Μπρίντιζι.
• Το περιοδικό του Τέχνη (1898–1899) κράτησε μόνο έναν χρόνο, αλλά βοήθησε να έρθει ο ευρωπαϊκός μοντερνισμός στην Αθήνα.