Σπύρος Ευαγγελάτος

Ο Σπύρος Ευαγγελάτος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 20 Οκτωβρίου 1940, γιος του συνθέτη Αντίοχου Ευαγγελάτου και της αρπίστριας Ξένης Μπουρεξάκη. Αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου το 1961 και σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου αναγορεύτηκε διδάκτορας το 1970. Από το 1966 έως το 1970 σπούδασε θεατρολογία στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης με υποτροφία. Άρχισε να σκηνοθετεί επαγγελματικά περίπου στα είκοσι ένα του με τον «Φορτουνάτο», κρητική κωμωδία του Μάρκου Αντώνιου Φώσκολου, το κείμενο της οποίας είχε βρει σε ένα αθηναϊκό βιβλιοπωλείο.

Νωρίς στην πορεία του ίδρυσε τον θίασο «Νεοελληνική Σκηνή»· οι πηγές αναφέρουν το 1962 ή το 1972. Τη δεκαετία του 1970 σκηνοθέτησε για το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο και το 1975 ίδρυσε το Αμφι-Θέατρο. Ήταν γενικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος από το 1977 έως το 1980 και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής από το 1984 έως το 1987, ενώ αργότερα διετέλεσε και πρόεδρος του διοικητικού της συμβουλίου. Έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1989 και εντάχθηκε στο νέο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών το 1991. Εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 2005, ήταν αντιπρόεδρός της το 2012 και πρόεδρος το 2013. Τον Φεβρουάριο του 2011 οι οικονομικές δυσκολίες τον ανάγκασαν να αναστείλει τη λειτουργία του Αμφι-Θεάτρου. Πέθανε στις 24 Ιανουαρίου 2017.

Ο Ευαγγελάτος προσέγγιζε ένα έργο πρώτα ως φιλόλογος, μελετώντας το κείμενο και την ιστορία του, και ύστερα ως άνθρωπος της πρόβας. Έγραψε πολλές μελέτες για το κρητικό θέατρο και τη θεατρική παράδοση των Επτανήσων και μετέφερε αυτή την έρευνα στη σκηνή. Ανάμεσα στα παλαιότερα έργα που αναβίωσε ήταν ο «Ερωτόκριτος» του Κορνάρου, η «Ερωφίλη» του Χορτάτση, η «Ιφιγένεια εν Ληξουρίω» του Κατσαΐτη, που την παρουσίασε στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, και η «Ευγένα» του Μοντσελέζε. Μετέφρασε επίσης θεατρικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων.

Το αρχαίο δράμα είχε κεντρική θέση στη δουλειά του. Για το Εθνικό Θέατρο σκηνοθέτησε την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή στην Επίδαυρο το 1972 και τις «Βάκχες» του Ευριπίδη το 1975. Το Αμφι-Θέατρο, με έδρα για πολλά χρόνια την οδό Αδριανού στην Πλάκα, παρουσίασε 95 παραγωγές και εμφανίστηκε σε περίπου τριάντα διεθνή φεστιβάλ, εκδίδοντας επιστημονικό πρόγραμμα για κάθε παράσταση. Σκηνοθέτησε επίσης πολλές όπερες για την Εθνική Λυρική Σκηνή· η τελευταία ήταν ο «Βέρθερος» του Μασνέ το 2014. Ανάμεσα στις διακρίσεις του ήταν το Βραβείο «Κάρολος Κουν» το 1988 για μια «Ορέστεια». Η τελευταία του παράσταση, ο «Αμύντας», που αποδίδεται στον Γεώργιο Μόρμορη, ανέβηκε στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού στις 8 Ιουλίου 2016.

Το έργο του ζει στην ελληνική θεατρική έρευνα και στη σκηνή. Το 2017 το Φεστιβάλ Αθηνών επανέλαβε τον «Αμύντα» υπό την εποπτεία της κόρης του, της σκηνοθέτριας Κατερίνας Ευαγγελάτου, η οποία το 2019 ορίστηκε καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Το 2022 ένα διεθνές συνέδριο στην Κεφαλονιά, σε συνεργασία με την Ακαδημία Αθηνών, εξέτασε το θέατρό του. Πολλές κριτικές του ελληνικού Τύπου για τις παραστάσεις του είναι ψηφιοποιημένες στο αρχείο του Εθνικού Θεάτρου. Βρείτε το δημοσίευμα του 1972 με τίτλο «Μία νέα “Ηλέκτρα” του ’72» και διαβάστε τον ελληνικό τίτλο. Έπειτα πάρτε μια σκηνική κίνηση και διατυπώστε τη δύο φορές στα ελληνικά: ως πρόταση, «Ίσως θα μπορούσες να γυρίσεις αργά», και ως εντολή, «Γύρνα αμέσως!». Είναι δικές μας προτάσεις εξάσκησης.

• Βρήκε το κείμενο της πρώτης του παράστασης, του «Φορτουνάτου», σε βιβλιοπωλείο, αφού του το ανέφερε ένας καθηγητής.
• Η τελευταία του σκηνοθεσία όπερας, ο «Βέρθερος» του Μασνέ, παρουσιάστηκε στο Θέατρο Ολύμπια της Αθήνας το 2014.
• Κάθε παραγωγή του Αμφι-Θεάτρου συνοδευόταν από πρόγραμμα με την επιστημονική ευθύνη θεατρολόγων.
• Όταν τον ρώτησαν το 2016 τι τον οδηγούσε τόσα χρόνια, απάντησε με μία λέξη: «Το ψώνιο».