Άννα Ταμπάκη

Η Άννα Ταμπάκη (γράφεται και Tabaki ή Tampaki) γεννήθηκε στον Πειραιά. Φοίτησε στην Ελληνογαλλική Σχολή «Jeanne d’Arc» και πήρε πτυχίο Ελληνικής και Γαλλικής Φιλολογίας από τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Κλερμόν-Φεράν και στη Σορβόννη, όπου υπήρξε μαθήτρια του ιστορικού της λογοτεχνίας Κ. Θ. Δημαρά στο Νεοελληνικό Ινστιτούτο. Υπήρξε επίσης υπότροφος του Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» και αναγορεύτηκε διδάκτωρ της École des Hautes Études en Sciences Sociales στο Παρίσι. Η διατριβή της για το νεοελληνικό θέατρο, με χρονολογία 1995 στη βιβλιογραφία του πανεπιστημίου, έγινε το γαλλικό βιβλίο Le théâtre néohellénique το 2001.

Από το 1980 ως το 2000 εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και από το 1997 ως το 2012 ήταν επιστημονική υπεύθυνη του ερευνητικού έργου Νεοελληνικές Μεταφράσεις. Δίδαξε ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου στο Πανεπιστήμιο Πατρών από το 1995 ως το 2000. Το 1999 το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών την εξέλεξε αναπληρώτρια καθηγήτρια και το 2004 καθηγήτρια. Εκεί δίδαξε ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου, ευρωπαϊκή δραματολογία και, σε μεταπτυχιακό επίπεδο, θεατρική μετάφραση στη θεωρία και στην πράξη. Διηύθυνε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα του τμήματος από το 2009 ως το 2014 και διετέλεσε πρόεδρός του από το 2015 ως το 2017. Σήμερα είναι ομότιμη καθηγήτρια.

Η έρευνα της Ταμπάκη συνδέει τη συγκριτική γραμματολογία, την ιστορία των ιδεών και τη μελέτη της μετάφρασης. Το πρώτο της βιβλίο, Ο Μολιέρος στη φαναριώτικη παιδεία (1988), εξετάζει τρεις χειρόγραφες μεταφράσεις έργων του Μολιέρου από φαναριώτικους κύκλους. Η Νεοελληνική δραματουργία και οι δυτικές της επιδράσεις (1993) και Το νεοελληνικό θέατρο (18ος–19ος αι.) (2005) παρακολουθούν πώς έργα, ιδέες και σκηνικά πρότυπα κινήθηκαν ανάμεσα στη Δυτική Ευρώπη και στο ελληνικό κοινό.

Το Περί νεοελληνικού Διαφωτισμού (2004) συγκεντρώνει τις μελέτες της για το κίνημα αυτό· ρουμανική μετάφραση κυκλοφόρησε στο Βουκουρέστι το 2015. Έγραψε τα λήμματα για τον νεοελληνικό Διαφωτισμό στην Encyclopedia of Greece and the Hellenic Tradition (2000) και στην οξφορδιανή Encyclopedia of the Enlightenment (2003). Η μεταγενέστερη έρευνά της φτάνει ως τον 20ό αιώνα, με έμφαση στην πρόσληψη και στη θεατρική μετάφραση· το 2020 επιμελήθηκε τόμο για τον σκηνοθέτη και ηθοποιό Λευτέρη Βογιατζή. Μαζί με συναδέλφους έγραψε επίσης ελεύθερα προσβάσιμα πανεπιστημιακά συγγράμματα για το πρόγραμμα «Κάλλιπος»: ένα για το ευρωπαϊκό θέατρο από την Αναγέννηση ως τον 18ο αιώνα (2015) και την Ιστορία και δραματολογία του νεοελληνικού θεάτρου, 16ος–20ός αιώνας (2023), που συντόνισε η ίδια. Σε όλα αυτά τα βιβλία η μετάφραση εμφανίζεται ως δημιουργική πράξη, μέσα από την οποία νέες ιδέες και νέα σκηνικά πρότυπα έφτασαν στους Έλληνες αναγνώστες.

Η έρευνα της Ταμπάκη δίνει στους μελετητές του ελληνικού θεάτρου έναν χάρτη για το πώς τα ευρωπαϊκά έργα πέρασαν στα ελληνικά μέσα από τη μετάφραση, ενώ το σύγγραμμα του «Κάλλιπου» του 2023 κάνει αυτή την ιστορία ελεύθερα διαθέσιμη στα νέα ελληνικά. Έχει δώσει περίπου ογδόντα διαλέξεις και σεμινάρια, ανάμεσά τους μια διαδικτυακή διάλεξη για το θέατρο του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού στο Πανεπιστήμιο Κρήτης τον Απρίλιο του 2025. Δοκιμάστε μια άσκηση με βάση τον πλήρη τίτλο του πρώτου της βιβλίου, Ο Μολιέρος στη φαναριώτικη παιδεία. Τρεις χειρόγραφες μεταφράσεις. Ο Μολιέρος είναι ο συγγραφέας· όσοι απέδωσαν τα έργα του στα ελληνικά είναι μεταφραστές· ένας σκηνοθέτης ανεβάζει ένα έργο. Έπειτα ανοίξτε οποιοδήποτε ελληνικό θεατρικό πρόγραμμα και γράψτε τρεις δικές σας προτάσεις, για παράδειγμα: «Το έργο το έγραψε ο Μολιέρος. Τη μετάφραση την έκανε… Τη σκηνοθεσία την υπογράφει…».

• Είναι μέλος της Société Voltaire, εταιρείας αφιερωμένης στον Βολταίρο.
• Είναι ιδρυτικό μέλος του Σεμιναρίου Συγκριτικής Γραμματολογίας και Ιστορίας των Ιδεών, που ιδρύθηκε το 2000.
• Έχει συμμετάσχει σε περίπου 130 διεθνή συνέδρια.
• Εκτός από επιστημονικά περιοδικά, έχει γράψει σε ελληνικές εφημερίδες, όπως Το Βήμα και Η Καθημερινή.