Η ζωή
Η Νοσσίς καταγόταν από τους Επιζεφύριους Λοκρούς, ελληνική αποικία στην ιόνια ακτή της σημερινής Καλαβρίας, στη Νότια Ιταλία. Σχεδόν όλα όσα γνωρίζουμε γι’ αυτήν προέρχονται από τα ίδια της τα ποιήματα. Ένα επιτύμβιο που έγραψε για τον Ρίνθωνα από τις Συρακούσες, συγγραφέα κωμικών έργων, είναι ένα από τα στοιχεία που τοποθετούν τη δράση της στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., γύρω στο 300 π.Χ. Δεν σώζονται χρονολογίες γέννησης ή θανάτου. Η λατινική γραφή Nossis και το ελληνικό Νοσσίς δηλώνουν την ίδια ποιήτρια· οι Ιταλοί τη λένε συχνά Nosside.
Τα ποιήματά της δείχνουν γυναίκα με κάποια κοινωνική θέση. Σε μια αφιέρωση στην Ήρα ονομάζει τη μητέρα της Θευφιλίδα και τη γιαγιά της Κλεόχα, ανιχνεύοντας την οικογένειά της δύο γενιές πίσω μέσα από τη γυναικεία γραμμή. Η προσφορά είναι ένδυμα από λεπτό λινό, δώρο ακριβό. Αρκετά ποιήματα μιλούν σε πρώτο πρόσωπο με αυτοπεποίθηση: η Νοσσίς δηλώνει το όνομά της, διεκδικεί την εύνοια των Μουσών και στέκεται δίπλα στη Σαπφώ της Λέσβου.
Το έργο της σώθηκε επειδή το εκτίμησαν μεταγενέστεροι ανθολόγοι. Γύρω στο 100 π.Χ. ο Μελέαγρος από τα Γάδαρα τη συμπεριέλαβε στον Στέφανό του, ανθολογία όπου κάθε ποιητής παρομοιάζεται με λουλούδι· λέει ότι ο ίδιος ο Έρωτας έλιωσε το κερί στις πινακίδες της. Αργότερα ο Αντίπατρος ο Θεσσαλονικεύς την κατέταξε ανάμεσα σε εννέα ποιήτριες, αποκαλώντας τη θηλύγλωσσο. Παλαιότερες θεωρίες ότι ηγούνταν κύκλου γυναικών, σαν εκείνον που συνδέεται με τη Σαπφώ, παραμένουν εικασίες.
Το έργο
Η Νοσσίς έγραψε επιγράμματα: σύντομα ποιήματα σε ελεγειακά δίστιχα, είδος που ξεκίνησε σε τάφους και αναθήματα και έγινε λογοτεχνική τέχνη στα ελληνιστικά χρόνια. Περίπου δώδεκα σώζονται στα βιβλία 5, 6, 7 και 9 της Ελληνικής Ανθολογίας, σε λογοτεχνική δωρική διάλεκτο (για παράδειγμα ἁ αντί για ἡ). Τα περισσότερα είναι αφιερώσεις. Βρέττιοι πολεμιστές ρίχνουν τις ασπίδες τους κάτω από τα χτυπήματα των Λοκρών, και οι ασπίδες κρέμονται τώρα στους ναούς των θεών· η Σαμύθα προσφέρει στην Αφροδίτη ένα στολισμένο κεφαλόδεσμο που μυρίζει νέκταρ· η Άρτεμη καλείται να έρθει στους Λοκρούς και να λυτρώσει μια γυναίκα, την Αλκέτιδα, από δύσκολες ωδίνες.
Μια δεύτερη ομάδα κοιτάζει εικόνες. Η Νοσσίς επαινεί ζωγραφισμένα πορτρέτα της Μέλιννας, της Θαυμαρέτας, της Καλλούς και της Σαβαιθίδος για την ομοιότητά τους: το πρόσωπο της Μέλιννας μοιάζει με της μητέρας της, και το σκυλάκι του σπιτιού της Θαυμαρέτας θα κουνούσε την ουρά του μπροστά στον πίνακα, νομίζοντας ότι βλέπει την κυρία του. Άλλο ποίημα καλεί γυναίκες να δουν ένα χρυσοστόλιστο άγαλμα της Αφροδίτης, αφιέρωμα της Πολυαρχίδος. Τα ποιήματα αυτά δίνουν σπάνια προσοχή στις γυναίκες ως δωρήτριες, εικονιζόμενες και θεατές.
Οι μελετητές διαβάζουν συχνά δύο ποιήματα ως πλαίσιο της συλλογής της. Το ένα δηλώνει ότι τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από τον έρωτα: όποιον δεν αγάπησε η Αφροδίτη, δεν ξέρει τι λογής λουλούδια είναι τα ρόδα. Το άλλο ζητά από έναν ξένο που ταξιδεύει στη Μυτιλήνη να πει ότι η λοκρική γη γέννησε μια γυναίκα αγαπημένη των Μουσών και ότι το όνομά της είναι Νοσσίς.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Η Νοσσίς δεν έχει μνημείο στην Ελλάδα, αλλά τα ποιήματά της βρίσκονται σε κάθε έκδοση της Ελληνικής Ανθολογίας, και διαβάζεται δίπλα στη Σαπφώ, την Ήριννα και την Ανύτη ως μία από τις λίγες αρχαίες Ελληνίδες ποιήτριες με σωζόμενα ολόκληρα ποιήματα. Στους Λοκρούς, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και Πάρκο διατηρούν την πόλη που γνώρισε, μαζί με πήλινους αναθηματικούς πίνακες (pinakes) του 5ου αιώνα π.Χ., ένα άλλο είδος προσφοράς από την ίδια πόλη. Για άσκηση Γ1, ξεκινήστε από την αφιέρωση του παραθέματος και τη δική μας νεοελληνική απόδοση. Γράψτε: «Η Θευφιλίς προσφέρει στην Ήρα ένα λινό ένδυμα». Έπειτα αντικαταστήστε και τα δύο αντικείμενα με αντωνυμίες: «Της το προσφέρει». Τέλος, περιγράψτε ένα δικό σας δώρο με τα ίδια δύο βήματα.
Το ξέρατε;
- Ένα μόνο τετράστιχο ποίημα ονομάζει τη Νοσσίδα, τη μητέρα της Θευφιλίδα και τη γιαγιά της Κλεόχα.
- Ο Αντίπατρος ο Θεσσαλονικεύς ονόμασε τις εννέα ποιήτριές του επίγειες Μούσες, αντίστοιχες με τις εννέα του ουρανού.
- Σε ένα επίγραμμα φανταζόμαστε ένα σκυλάκι να χαιρετά ένα ζωγραφισμένο πορτρέτο σαν να ήταν η κυρία του.
- Το επιτύμβιό της για τον κωμικό συγγραφέα Ρίνθωνα είναι ένα από τα στοιχεία για τη χρονολόγησή της.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Ἅδιον οὐδὲν ἔρωτος (Ἑλληνικὴ Ἀνθολογία 5.170) | Τίποτα πιο γλυκό από τον έρωτα — Ελληνική Ανθολογία 5.170 | ? |
| Ἔντεα Βρέττιοι ἄνδρες (Ἑλληνικὴ Ἀνθολογία 6.132) | Οι ασπίδες των Βρεττίων (αφιέρωση) — Ελληνική Ανθολογία 6.132 | ? |
| Ἥρα τιμήεσσα (Ἑλληνικὴ Ἀνθολογία 6.265) | Λινό ένδυμα για την Ήρα (αφιέρωση) — Ελληνική Ανθολογία 6.265 | ? |
| Θαυμαρέτας μορφάν (Ἑλληνικὴ Ἀνθολογία 9.604) | Το πορτρέτο της Θαυμαρέτας — Ελληνική Ανθολογία 9.604 | ? |
| Ὦ ξεῖν’, εἰ τύ γε πλεῖς (Ἑλληνικὴ Ἀνθολογία 7.718) | Σε έναν ξένο που πλέει στη Μυτιλήνη — Ελληνική Ανθολογία 7.718 | ? |
Μια φράση που μένει
δέξαι βύσσινον εἷμα, τό τοι μετὰ παιδὸς ἀγαυᾶς Νοσσίδος ὕφανεν Θευφιλὶς ἁ Κλεόχας.
Στα σημερινά ελληνικάΔέξου το λινό ένδυμα που ύφανε για σένα η Θευφιλίς, η κόρη της Κλεόχας, μαζί με την ευγενική της κόρη, τη Νοσσίδα.
déxai býssinon heîma, tó toi metà paidòs agauâs / Nossídos hýphanen Theuphilìs ha Kleóchas.
