Λόγγος

Για τον Λόγγο ως πρόσωπο δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα. Δεν σώζεται αρχαία βιογραφία του και κανένας άλλος αρχαίος συγγραφέας δεν μιλά γι’ αυτόν. Το όνομά του, που γράφεται και Longos, φτάνει ως εμάς μέσα από τα χειρόγραφα ενός μόνο μυθιστορήματος, του «Δάφνις και Χλόη». Οι ιστορίες της λογοτεχνίας τον τοποθετούν συνήθως στον 2ο ή στον 3ο αιώνα μ.Χ., στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική εποχή, αλλά η χρονολόγηση βασίζεται στο ύφος και στις λογοτεχνικές σχέσεις, όχι σε έγγραφα. Ορισμένες ελληνικές ιστορίες της λογοτεχνίας τον ονομάζουν απλώς Λόγγο από τη Λέσβο. Άλλοι είναι πιο επιφυλακτικοί: το μυθιστόρημα δείχνει καλή γνώση του νησιού και της υπαίθρου γύρω από τη Μυτιλήνη, δεν αποδεικνύει όμως πού γεννήθηκε ή πού έζησε ο συγγραφέας του.

Η μόνη προσωπική φωνή που ακούμε ανήκει στον αφηγητή του προοιμίου. Λέει ότι, ενώ κυνηγούσε στη Λέσβο, είδε σε ένα άλσος των Νυμφών μια ζωγραφιά γεμάτη ερωτικές σκηνές. Γεμάτος θαυμασμό, βρήκε κάποιον να του εξηγήσει την εικόνα και συνέθεσε σε απάντηση τέσσερα βιβλία, αφιέρωμα στον Έρωτα, στις Νύμφες και στον Πάνα και ευχάριστο απόκτημα για όλους. Το πλαίσιο αυτό ανήκει στη μυθοπλασία· είναι λογοτεχνικό τέχνασμα που μετατρέπει μια ζωγραφιά σε ιστορία, όχι αξιόπιστη αυτοβιογραφία. Κάθε πληρέστερη βιογραφία του Λόγγου θα ήταν επινόηση, γι’ αυτό η σελίδα μένει κοντά στο ίδιο το μυθιστόρημα.

Το Δάφνις και Χλόη, που παραδίδεται και με τον τίτλο «Ποιμενικά», είναι αρχαίο ελληνικό μυθιστόρημα σε τέσσερα βιβλία. Σε ένα κτήμα κοντά στη Μυτιλήνη, ο γιδοβοσκός Λάμων βρίσκει ένα μωρό αγόρι που το θηλάζει μια από τις κατσίκες του. Δύο χρόνια αργότερα ο βοσκός Δρύας βρίσκει σε μια σπηλιά των Νυμφών ένα μωρό κορίτσι που το θηλάζει μια προβατίνα. Τα δύο έκθετα παιδιά, ο Δάφνις και η Χλόη, μεγαλώνουν βόσκοντας μαζί τα κοπάδια τους. Σιγά σιγά, και χωρίς στην αρχή να το καταλαβαίνουν, ερωτεύονται. Ένας γέρος, ο Φιλητάς, τους εξηγεί ποιος είναι ο Έρωτας. Περιπέτειες διακόπτουν το ειδύλλιο: πειρατές από την Τύρο αρπάζουν τον Δάφνι και μια διαμάχη ανάμεσα στη Μήθυμνα και στη Μυτιλήνη φέρνει οπλισμένους νέους στα χωράφια. Στο τέταρτο βιβλίο ο Δάφνις αναγνωρίζεται ως γιος του Διονυσοφάνη, του ιδιοκτήτη του κτήματος, και η Χλόη ως κόρη του Μεγακλή. Η ιστορία τελειώνει με τον γάμο τους.

Αυτό που κάνει το μυθιστόρημα ξεχωριστό είναι ο ρυθμός του. Οι εποχές διαμορφώνουν την πλοκή: ανοιξιάτικα λουλούδια και μέλισσες στο πρώτο βιβλίο και ύστερα το πέρασμα από την άνοιξη στο καλοκαίρι· ο τρύγος του φθινοπώρου στο δεύτερο· και στο τρίτο ένας χειμώνας με πολύ χιόνι που κρατά χώρια τους δύο νέους ώσπου να ξαναέρθει η άνοιξη. Ο Λόγγος μεταφέρει τις κατσίκες, τις φλογέρες και τους αγροτικούς θεούς της παλαιότερης βουκολικής ποίησης, γνωστής από τον Θεόκριτο, σε κομψή πρόζα με σύντομες, ισορροπημένες φράσεις.

Το «Δάφνις και Χλόη» είχε μακρά ζωή και έξω από την Ελλάδα. Η γαλλική μετάφραση του Ζακ Αμιό το 1559 το έκανε ευρέως γνωστό στην Ευρώπη. Το 1809 ο Γάλλος λόγιος Πωλ-Λουί Κουριέ βρήκε σε χειρόγραφο της Λαυρεντιανής Βιβλιοθήκης της Φλωρεντίας ένα χωρίο που έλειπε από τα άλλα αντίγραφα και έπειτα, όπως έμεινε γνωστό, λέρωσε τη σελίδα με μελάνι. Το μπαλέτο «Δάφνις και Χλόη» του Μορίς Ραβέλ παρουσιάστηκε στο Παρίσι στις 8 Ιουνίου 1912. Στην Ελλάδα ο Ορέστης Λάσκος γύρισε τη βουβή ταινία «Δάφνις και Χλόη» (1931). Για εξάσκηση, διαβάστε τη φράση της σελίδας μαζί με τη νεοελληνική της απόδοση. Συγκρίνετε τις αρχαίες λέξεις ἦρος και θέρους με τις νέες η άνοιξη και το καλοκαίρι. Έπειτα γράψτε δύο δικές σας προτάσεις για το τέλος της άνοιξης σε ένα νησί: μία για όσα βλέπετε και μία για όσα ακούτε.

• Το προοίμιο παρουσιάζει όλο το μυθιστόρημα ως γραπτή απάντηση σε μια ζωγραφιά που είδε ο αφηγητής στη Λέσβο.
• Η άνοιξη, το καλοκαίρι, ο τρύγος και ένας χιονισμένος χειμώνας περνούν μέσα στα τρία πρώτα βιβλία.
• Η μελανιά του Κουριέ το 1809 έκανε δύσκολο να ελεγχθεί στο χειρόγραφο το χωρίο που μόλις είχε αντιγράψει.
• Το μπαλέτο του Ραβέλ γνώρισε την ιστορία μέσα από τη γαλλική παράδοση της μετάφρασης του Αμιό.