Αρλέτα

Η Αρλέτα γεννήθηκε ως Αργυρώ-Νικολέτα Τσάπρα στην Αθήνα στις 3 Μαρτίου 1945, αλλά από παιδί όλοι τη φώναζαν Αρλέτα. (Ορισμένα αγγλόφωνα δημοσιεύματα δίνουν ως μικρό της όνομα το Αριάδνη· οι ελληνικές νεκρολογίες γράφουν Αργυρώ-Νικολέτα.) Μεγάλωσε στο Μεταξουργείο, έζησε έπειτα για δεκαετίες στα Εξάρχεια, τη γειτονιά που αποκαλούσε πατρίδα της, και τελικά στην Κυψέλη. Μετά το Αρσάκειο μπήκε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών για να σπουδάσει ζωγραφική. Τον Ιούνιο του 1965, σε μια φοιτητική εκδρομή, ο φοιτητής της Νομικής Γιώργος Παπαστεφάνου την άκουσε να τραγουδά το «Άξιον Εστί» του Θεοδωράκη και τη σύστησε στον Αλέκο Πατσιφά της δισκογραφικής εταιρείας Lyra.

Το πρώτο της δισκάκι κυκλοφόρησε το 1966 και την ίδια χρονιά ακολούθησε ο πρώτος της δίσκος, με τραγούδια των Γιάννη Σπανού, Νότη Μαυρουδή, Νίκου Χουλιαρά και Γιώργου Κοντογιώργου. Τραγούδησε σε μπουάτ της Πλάκας, όπως η «Παράγκα» και οι «Νεφέλες». Επί δικτατορίας, όμως, την περίοδο 1967–1974, λογοκρίθηκαν δύο τραγούδια του πρώτου της δίσκου, και εκείνη αποσύρθηκε από τη σκηνή όταν κατάλαβε ότι όποιο μαγαζί κι αν την παρουσίαζε θα έκλεινε. Μετά την πτώση της χούντας, ύστερα από πρόσκληση του Ζωρζ Μουστακί, τραγούδησε στο θέατρο Bobino στο Παρίσι.

Η υγεία της ήταν εύθραυστη. Στις 11 Φεβρουαρίου 2008 υπέστη εγκεφαλική αιμορραγία λίγα λεπτά πριν από μια συναυλία στον Βόλο, αλλά ανάρρωσε και επέστρεψε με έναν διπλό δίσκο το 2009. Ύστερα από πολύμηνη νοσηλεία μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο και έμφραγμα, πέθανε στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» της Αθήνας στις 8 Αυγούστου 2017, σε ηλικία 72 ετών.

Η Αρλέτα ανήκε στο Νέο Κύμα, ένα ύφος που η Lyra προωθούσε από το 1964: τρυφερά, προσεγμένα τραγούδια για νέες φωνές και μικρά σχήματα, πιο κοντά στο ελαφρό παρά στο λαϊκό με το μπουζούκι. Οι κριτικοί τη σύγκριναν με την Τζόαν Μπαέζ και την Τζούντι Κόλινς, εκείνη όμως ήθελε κυρίως να διηγείται ιστορίες με την κιθάρα της. Στους πρώτους της δίσκους περιλαμβάνονται το «Αρλέτα 2» (1967), τα «12+1 τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι» (1969) και οι «Έξι μέρες» (1970), σε ποίηση της Παυλίνας Παμπούδη και δική της μουσική.

Ήταν επίσης ερμηνεύτρια της ποίησης. Η «Τρίτη Ανθολογία» του Σπανού (1975) μελοποίησε ποιήματα του Βάρναλη, του Καββαδία και άλλων, και το 1978 ηχογράφησε το «Romancero gitano» του Θεοδωράκη, ποιήματα του Λόρκα σε απόδοση του Οδυσσέα Ελύτη. Το 1981 ήρθε το «Ένα καπέλο γεμάτο τραγούδια», ο πρώτος δίσκος με δικά της τραγούδια.

Η μεγαλύτερη επιτυχία της ήρθε με τον συνθέτη Λάκη Παπαδόπουλο και τη στιχουργό Μαριανίνα Κριεζή: οι δίσκοι «Περίπου» (1984) και «Τσάι γιασεμιού» (1985) περιείχαν τη «Σερενάτα» και το «Batida de coco». Αργότερα ακολούθησε το «Άσε τα κρυφά κρυμμένα» (1991), με το γνωστό της «Μπαρ “Το ναυάγιο”». Έλεγε ότι είχε απορρίψει τραγούδια που ήξερε πως θα γίνουν επιτυχίες, επειδή δεν της ταίριαζαν. Το 1997 οι Εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφόρησαν το βιβλίο της «Από πού πάνε για την άνοιξη;», με κείμενα, στίχους και σχέδια.

Όταν η Αρλέτα πέθανε το 2017, η υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου την αποκάλεσε φάρο του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού. Τον Σεπτέμβριο του 2018 φίλοι και συνάδελφοί της, ανάμεσά τους η Φωτεινή Βελεσιώτου, η Τάνια Τσανακλίδου και η Phoebe Killdeer των Nouvelle Vague, έδωσαν στο Ηρώδειο τη συναυλία-αφιέρωμα «Ακόμη και αν φύγεις». Οι ηχογραφήσεις της βρίσκονται εύκολα, ανάμεσά τους και το «Demo» (2010), δέκα αγγλόφωνα τραγούδια που βρέθηκαν στο αρχείο της Lyra περίπου 35 χρόνια μετά την ηχογράφησή τους. Μια μικρή άσκηση: ακούστε το «Τσάι γιασεμιού» (1985), σε στίχους της Μαριανίνας Κριεζή, χωρίς να διαβάσετε τα λόγια. Έπειτα κρίνετέ το με μία ελληνική πρόταση στο πρότυπο του δικού της σχολίου για το Νέο Κύμα, για παράδειγμα «Το τραγούδι μπορεί να είναι απλό, βαρετό όμως δεν είναι». Είναι δική μας πρόταση εξάσκησης, όχι στίχος του τραγουδιού.

• Στην ετικέτα του πρώτου της δίσκου 45 στροφών, το 1966, έγραφε «Παρουσιάζουμε την Αρλέττα με την κιθάρα της», με δύο τ· στο επόμενο δισκάκι το όνομα γραφόταν ήδη Αρλέτα.
• Όταν ήταν μικρή ήθελε να γίνει λούστρος και μετά, για λίγο, άλογο.
• Παρότι την αποκαλούσαν «βασίλισσα των μπουάτ», έλεγε ότι στην Πλάκα είχε τραγουδήσει μόνο περίπου ενάμιση χρόνο.
• Έλεγε ότι το μόνο πράγμα που συσσώρευσε ποτέ στη ζωή της ήταν κιθάρες.