Νόνικα Γαληνέα

Η Νόνικα Γαληνέα, κατά κόσμον Αντιγόνη Γαληνέα, γεννήθηκε στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 1938 και είχε μια ασυνήθιστα διεθνή μόρφωση. Μετά το δημοτικό στην Αθήνα, στα δεκατέσσερά της πήγε στη Φλωρεντία και στη συνέχεια σε αγγλόφωνο σχολείο στην Ελβετία. Στα δεκαοκτώ της βρέθηκε στο Λονδίνο, πρώτα σε σχολή γραμματέων και έπειτα στη Webber Douglas School of Singing and Dramatic Art. Τα ελληνικά νεκρολογικά σημειώματα αναφέρουν ότι έζησε μεγάλο μέρος της ζωής της στο Λονδίνο.

Η επαγγελματική της πορεία ξεκίνησε το 1963, όταν πέρασε τις εξετάσεις του Θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν· η πρώτη της παράσταση εκεί ήταν οι Όρνιθες του Αριστοφάνη. Τις επόμενες δεκαετίες συνεργάστηκε με κορυφαίες μορφές του ελληνικού θεάτρου, όπως η Κατίνα Παξινού, ο Δημήτρης Χορν, η Άννα Συνοδινού, ο Αλέξης Μινωτής και ο Δημήτρης Μυράτ. Το καλοκαίρι του 1969 εμφανίστηκε στο θέατρο Μετροπόλιταν στα Μεγάλα Χρόνια του Γεωργίου Ρούσσου, όπου συνεργάστηκε για πρώτη φορά με τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Έμειναν σύντροφοι στη σκηνή και στη ζωή επί είκοσι ένα χρόνια, ως το 1990.

Το 1986 οι δύο ηθοποιοί εγκαταστάθηκαν στο θέατρο Ιλίσια της Αθήνας, το οποίο ανακαίνισαν εξ ολοκλήρου, και το διηύθυναν μαζί με τη μικρότερη σκηνή του, το Στούντιο Ιλίσια. Από το 1968 ως το 1972 εμφανίστηκε επίσης σε τέσσερις ταινίες, τις τρεις της Φίνος Φιλμ, καθώς και σε δύο μικρές τηλεοπτικές σειρές. Γιόρτασε πενήντα χρόνια στη σκηνή το 2013 και πέθανε τον Ιούνιο του 2023, λίγες μέρες πριν από τα 85α γενέθλιά της.

Το έργο της Γαληνέα συνδύασε τρεις τέχνες: την ερμηνεία, τη μετάφραση και τη γραφή. Με τον Αλεξανδράκη έπαιξε σε παραστάσεις όπως το Κάθε χρόνο τέτοια μέρα, ο Μάρτυς κατηγορίας και η Καινούργια σελίδα. Το πρώτο τους κοινό έργο, τα Τέσσερα δωμάτια με κήπο στο θέατρο Διονύσια, απαιτούσε να υποδυθεί τέσσερις διαφορετικούς ρόλους. Αργότερα θυμόταν ότι έμπειροι συνάδελφοι αμφέβαλλαν αν μια νέα ηθοποιός θα τα κατάφερνε, και ότι ακόμη και οι πιο αυστηροί κριτικοί την επαίνεσαν. Στα Ιλίσια το ζευγάρι ανέβασε την Επιστροφή της γηραιάς κυρίας και την Ευαίσθητη ισορροπία.

Μετέφρασε δεκαεπτά θεατρικά έργα στα ελληνικά, πολλά από τα οποία εκδόθηκαν. Ανάμεσά τους είναι Η βεντάλια της Λαίδης Γουίντερμιρ (1983), το Ταξίδι μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα (1987) και το Λεωφορείον ο Πόθος (1988). Πέρα από τον δικό της θίασο, συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, το αρχείο του οποίου την καταγράφει ως Βασίλισσα στο Παραμύθι χωρίς όνομα το 1995, καθώς και με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Εμφανίστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στην Επίδαυρο και στο Κόβεντ Γκάρντεν του Λονδίνου. Αφηγήθηκε επίσης τη ζωή της σε δύο βιβλία, την αυτοβιογραφία Η ζωή μου (2005) και το Επέστρεφε (2007).

Το ελληνικό θέατρο τίμησε τη Γαληνέα με το βραβείο «Κυβέλη» το 2006 και με το βραβείο «Νίκος Κούρκουλος» το 2017 για την προσφορά της στη σκηνή. Τελευταία της επιθυμία ήταν, αντί για στεφάνια, τα χρήματα να δοθούν στο ίδρυμα «Το σπίτι του ηθοποιού». Για έναν μαθητή, το ψηφιακό αρχείο του Εθνικού Θεάτρου προσφέρει μια συγκεκριμένη άσκηση: βρείτε τις φωτογραφίες του 1995 από το Παραμύθι χωρίς όνομα, που εμφανίζονται και στο searchculture.gr, και γράψτε μια λεζάντα που αποδίδει τον ρόλο: «Η Νόνικα Γαληνέα υποδύεται τη Βασίλισσα». Έπειτα προσθέστε μια δική σας πρόταση που περιγράφει τι κάνουν οι ηθοποιοί στη φωτογραφία. Τέλος, μεταφέρετε τα λόγια της σε πλάγιο λόγο: «Η Γαληνέα είπε ότι πάνω στη σκηνή είσαι πάντα μόνος με το κοινό».

• Η πρώτη της παράσταση, το 1963, ήταν οι Όρνιθες του Αριστοφάνη στο Θέατρο Τέχνης.
• Στο πρώτο της έργο με τον Αλεξανδράκη υποδύθηκε τέσσερις διαφορετικούς ρόλους.
• Μετέφρασε δεκαεπτά θεατρικά έργα, ανάμεσά τους το Ταξίδι μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα του Ευγένιου Ο’Νιλ.
• Γιόρτασε πενήντα χρόνια στη σκηνή το 2013.