Μ. Καραγάτσης

Ο Δημήτριος Ροδόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 23 Ιουνίου 1908 σε εύπορη οικογένεια. Γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο της Γκρενόμπλ για να σπουδάσει εμπορικά, αλλά γύρισε το 1925 για οικονομικούς λόγους, και το 1930 αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών· δεν άσκησε ποτέ το επάγγελμα. Το ψευδώνυμό του προέρχεται από το καραγάτσι στον αυλόγυρο της εκκλησίας της Ραψάνης, του χωριού όπου η οικογένειά του περνούσε τα καλοκαίρια, στις πλαγιές του Ολύμπου. Το «Μ.» δεν εξηγήθηκε ποτέ: ίσως Μίτια, οικογενειακό χαϊδευτικό, ίσως Μιχάλης.

Το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν, κυκλοφόρησε το 1933 και τον έκανε διάσημο από τη μια μέρα στην άλλη. Το 1935 παντρεύτηκε τη ζωγράφο Νίκη Καρυστινάκη· η κόρη τους, η Μαρίνα Καραγάτση, φρόντισε αργότερα το έργο του. Ζούσε από την πένα του και τη δημοσιογραφία: μετά τον πόλεμο έγραφε θεατρική κριτική στην εφημερίδα Βραδυνή από το 1946, εργάστηκε ως πολεμικός ανταποκριτής το 1949 στον Εμφύλιο, έγραψε και σκηνοθέτησε μια ταινία, και από το 1952 δούλεψε σε διαφημιστική εταιρεία. Έθεσε μάλιστα, ανεπιτυχώς, υποψηφιότητα για τη Βουλή το 1956 και το 1958, με το Προοδευτικό Κόμμα του Σπύρου Μαρκεζίνη. Έγραφε πολύ γρήγορα και πάρα πολύ: μυθιστορήματα, διηγήματα, θεατρικά, χρονογραφήματα. Μετά από ένα έμφραγμα το 1958, πέθανε από μια μακρά κρίση ταχυκαρδίας στην Αθήνα στις 14 Σεπτεμβρίου 1960, στα πενήντα δύο του, αφήνοντας ημιτελές το τελευταίο του μυθιστόρημα, Το 10. Στον τάφο του είναι χαραγμένη μια φράση από το έργο του.

Ο Καραγάτσης ήθελε η ελληνική πεζογραφία να αφήσει πίσω της το χωριό και το ηθογραφικό ειδύλλιο και να γράψει το μεγάλο, σύγχρονο, ευρωπαϊκό μυθιστόρημα του πάθους. Τα τρία πρώτα του μυθιστορήματα αποτελούν μια τριλογία που ονόμασε Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο: ξένοι που έρχονται στην Ελλάδα και μεταμορφώνονται, ή καταστρέφονται, από τον ήλιο και τους ανθρώπους της. Στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν (1933) ένας Λευκός Ρώσος αξιωματικός στην εξορία βουλιάζει σιγά σιγά σε μια επαρχιακή πόλη της Θεσσαλίας· στον Γιούγκερμαν (1938) ένας Φινλανδός πρώην αξιωματικός της Λευκής Φρουράς του τσάρου, πρόσφυγας από τους μπολσεβίκους, γίνεται μεγάλος χρηματιστής της μεσοπολεμικής Αθήνας· στη Χίμαιρα (1936), που ξαναδουλεύτηκε το 1953 ως Η μεγάλη χίμαιρα, μια νεαρή Γαλλίδα παντρεμένη με Έλληνα ναυτικό ζει στη Σύρο και κατατρώγεται από τον πόθο και την ενοχή.

Ακολούθησαν Ο κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, η ιστορία ενός Έλληνα προεστού της τουρκοκρατίας που αλλάζει πίστη για να σώσει τη ζωή του, πρώτο μέρος μιας ημιτελούς οικογενειακής σάγκας, ο σκοτεινός Μεγάλος ύπνος (1946), ο σατιρικός Σέργιος και Βάκχος και Το 10, το πορτρέτο μιας εργατικής πολυκατοικίας στον Πειραιά και των ενοίκων της, που άρχισε τον Δεκέμβριο του 1959 και έμεινε ημιτελές. Το ύφος του είναι γρήγορο, σωματικό, συχνά χοντροκομμένο, πάντα ειρωνικό· οι κριτικοί τον αποκάλεσαν «γεννημένο πεζογράφο», και ο ειλικρινής τρόπος με τον οποίο μιλούσε για το σώμα και τη σεξουαλικότητα σόκαρε και γοήτευσε τους αναγνώστες του.

Λίγοι Έλληνες μυθιστοριογράφοι έχουν εμφανιστεί τόσο συχνά στη μικρή οθόνη. Ο Γιούγκερμαν έγινε τηλεοπτική σειρά το 1976 και ξανά το 2007, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν το 1979, Ο κίτρινος φάκελος το 1990 και Το 10 το 2007, ενώ το 2014 Η μεγάλη χίμαιρα σημείωσε θεατρική επιτυχία στην Αθήνα σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου. Τα μυθιστορήματά του κυκλοφορούν πάντα και είναι από τα πρώτα «μεγάλα» ελληνικά μυθιστορήματα που διαλέγουν μόνοι τους πολλοί νέοι αναγνώστες. Για έναν μαθητή του Γ1, Η μεγάλη χίμαιρα είναι μια υπέροχη πρόκληση, και το να παρακολουθήσει κανείς μία από τις σειρές παράλληλα με το βιβλίο είναι καλός τρόπος να μπει σε αυτό.

• Το ψευδώνυμό του προέρχεται από ένα καραγάτσι στο χωριό Ραψάνη, κάτω από τον Όλυμπο.
• Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα τι σημαίνει το «Μ.»· ο ίδιος δεν το είπε ποτέ.
• Άρχισε Το 10 στις 13 Δεκεμβρίου 1959 και πέθανε πριν το τελειώσει.
• Έθεσε δύο φορές υποψηφιότητα για τη Βουλή, το 1956 και το 1958, και έχασε και τις δύο φορές.