Νίκη Καναγκίνη

Η Καναγκίνη γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη, στη Θράκη, το 1933. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 σπούδασε στην Ecole Cantonale de Dessin et d’Art Appliqué της Λωζάννης· η Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) δίνουν ελαφρώς διαφορετικό έτος έναρξης. Από το 1954 έως το 1958 σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δασκάλους τον ζωγράφο Γιάννη Μόραλη και τον χαράκτη Γιάννη Κεφαλληνό. Με υποτροφία του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών συνέχισε στην Central School of Arts and Design του Λονδίνου από το 1958 έως το 1961.

Η πρώτη ατομική της έκθεση έγινε το 1962 στην γκαλερί La Feluca της Ρώμης και την ίδια χρονιά εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα. Δίδαξε επίσης για πολλά χρόνια: στη Σχολή Βακαλό (1963–1967), στο Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρμογών (1970–1971) και, ως ειδική επιστήμων, στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1984–1986). Δημοσίευσε άρθρα σε εφημερίδες, περιοδικά και καταλόγους εκθέσεων.

Τη δεκαετία του 1990 δημιούργησε περφόρμανς και εγκαταστάσεις με την κριτικό Ελένη Βαροπούλου. Παρουσιάστηκαν στο Φεστιβάλ Άργους–Μυκηνών το 1996 και στη Θερινή Ακαδημία του Εθνικού Θεάτρου το 2002–2004. Η Καναγκίνη πέθανε στην Αθήνα το 2008. Την ίδια χρονιά το περιοδικό «Εξώπολις» δημοσίευσε αφιέρωμα που την αποκαλούσε διάσημη Αλεξανδρουπολίτισσα εικαστικό.

Τα πρώτα έργα της Καναγκίνη ήταν έντονα αφηρημένα και επηρεασμένα από μοντερνιστικές ιδέες, ανάμεσά τους του Μπάουχαους· η Εθνική Πινακοθήκη σημειώνει επίσης εξπρεσιονιστικό ύφος με έντονο χρώμα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 το ενδιαφέρον της για το ρούχο και το ύφασμα την οδήγησε στην ταπισερί. Μια σειρά σχεδίων με μελάνι και μαρκαδόρους του 1966–1967, σήμερα στο MOMus της Θεσσαλονίκης, δείχνει την επίδραση της ύφανσης μέσα από ρυθμό, επανάληψη και χειρονομία. Το 1971 οι μεγάλες ταπισερί της παρουσιάστηκαν στην 5η Διεθνή Μπιενάλε Ταπισερί της Λωζάννης. Αργότερα συνδύασε ταπισερί, χαρακτική και παραδοσιακές τεχνικές σε κατασκευές στον χώρο, που ασκούσαν κριτική στην καταστροφή της φύσης και αμφισβητούσαν τον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας.

Το «Εν οίκω» (1975), έργο μικτής τεχνικής στη συλλογή του ΕΜΣΤ, έχει διαβαστεί από κριτικούς ως απλώστρα σε διάλογο με τη φεμινιστική τέχνη που χρησιμοποιεί οικιακά αντικείμενα. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ζωγράφισε τα «Χειρόγραφα»: λάδι σε μουσαμά ή προετοιμασμένο ξύλο και μικτή τεχνική σε χαρτί και ύφασμα, με στήλες από μια δυσανάγνωστη προσωπική γραφή. Η ίδια τα ονόμαζε «οπτικά κείμενα» και σκεφτόταν τον θεατή ως «πιθανό αναγνώστη». Η Εθνική Πινακοθήκη έχει την «Εφημερίδα» (1975), σχέδιο με μολύβι σε χαρτί διαστάσεων 200 × 140 εκ., και το «Χειρόγραφο» (1978–1979), λάδι σε ξύλο διαστάσεων 232 × 160 × 10 εκ. Συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στη Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας (1980), στα Ευρωπάλια των Βρυξελλών (1982) και στην έκθεση «Gender: Female» στο Σπίτι της Κύπρου στην Αθήνα (1993).

Έργα της Καναγκίνη βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη, στο ΕΜΣΤ και στο MOMus της Θεσσαλονίκης. Το 2010 το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη οργάνωσε μεταθανάτια αναδρομική έκθεση με τίτλο «Domestic Scene». Το 2023 η γκαλερί Roma στην Αθήνα παρουσίασε τα «Χειρόγραφά» της με τίτλο «η υλικότητα της γραφής». Η αναδρομική του ΕΜΣΤ «An Ode to Things», σε επιμέλεια Τίνας Πανδή, διαρκεί από τις 2 Απριλίου 2026 έως τις 14 Φεβρουαρίου 2027. Δοκιμάστε το εξής: ανοίξτε τη σελίδα της Εθνικής Πινακοθήκης για το «Χειρόγραφο» και διαβάστε την ετικέτα «Λάδι σε ξύλο». Έπειτα κοιτάξτε την εικόνα και ελέγξτε τρεις δικές μας προτάσεις: «Βλέπω σημάδια σαν γράμματα», «Δεν μπορώ να διαβάσω ούτε μία λέξη» και «Το έργο μοιάζει με μεγάλη σελίδα». Κρατήστε όσες ταιριάζουν και διορθώστε τις άλλες.

• Η Καναγκίνη σπούδασε τέχνη σε τρεις χώρες: Ελβετία, Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο.
• Το 1971 οι ταπισερί της επέστρεψαν στη Λωζάννη, την πόλη των πρώτων σπουδών της, για τη Διεθνή Μπιενάλε Ταπισερί.
• Ο τίτλος της αναδρομικής του ΕΜΣΤ το 2026 προέρχεται από ποίημα του Πάμπλο Νερούδα που βρέθηκε στα χαρτιά της.
• Το έργο της «Χειρόγραφο» έχει διαστάσεις 232 × 160 εκ. και είναι ζωγραφισμένο σε ξύλο, όχι σε μουσαμά.