Κατερίνα Γώγου

Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε στην Αθήνα την 1η Ιουνίου 1940. Ανέβηκε στη σκηνή από πέντε χρονών, «παιδί-θαύμα» σε παιδικές παραστάσεις, και σπούδασε υποκριτική με τον Τάκη Μουζενίδη και χορό στη σχολή της Κούλας Πράτσικα. Το 1952 έκανε το κινηματογραφικό της ντεμπούτο στην ταινία Ο άλλος, και σε όλη τη δεκαετία του 1960 έπαιξε ζωηρούς δεύτερους ρόλους στις κωμωδίες της Φίνος Φιλμ, ανάμεσά τους Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο (1959) και Δράκουλας και Σία (1960). Πολλοί Έλληνες γνωρίζουν ακόμη το πρόσωπό της από αυτές τις ταινίες χωρίς να ξέρουν το όνομά της.

Μετά την πτώση της δικτατορίας το 1974 γύρισε την πλάτη στον εμπορικό κινηματογράφο και πλησίασε την εξωκοινοβουλευτική αριστερά και τον αναρχικό χώρο. Έπαιξε στον νέο, σοβαρό ελληνικό κινηματογράφο: στο Το βαρύ πεπόνι (1977) του Παύλου Τάσιου, τότε συζύγου της, που της χάρισε το βραβείο α' γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης· στο 1922 (1978) του Νίκου Κούνδουρου· στο Παραγγελιά! (1980) και στην Όστρια (1984). Απέκτησε μια κόρη, τη Μυρτώ, στην οποία απηύθυνε ποιήματα. Από το 1978 δημοσίευε ποίηση και τη διάβαζε δημόσια, με μια βραχνή, αξέχαστη φωνή. Τα τελευταία της χρόνια ήταν δύσκολα, σημαδεμένα από τον εθισμό και την αρρώστια. Πέθανε στα Εξάρχεια στις 3 Οκτωβρίου 1993, πενήντα τριών ετών.

Τα Τρία κλικ αριστερά (1978) ήταν σοκ. Δεν είχαν τίποτα κομψό: ήταν σύντομα, οργισμένα, σχεδόν πεζά ποιήματα γραμμένα στη γλώσσα του δρόμου, με αργκό και βρισιές, για τη φτώχεια, τις φυλακές, τα ναρκωτικά, την αστυνομική βία, το γυναικείο σώμα και τη μοναξιά της μεγαλούπολης. Το βιβλίο διαβάστηκε πολύ και μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον Αμερικανό ποιητή Τζακ Χίρσμαν με τον τίτλο Three Clicks Left, που εκδόθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1983.

Συνέχισε με το Ιδιώνυμο (1980), που ο τίτλος του θυμίζει τον διαβόητο νόμο του 1929 κατά των «ανατρεπτικών» ιδεών, Το ξύλινο παλτό (1982), μια εικόνα του φέρετρου, τους Απόντες (1986), Ο μήνας των παγωμένων σταφυλιών (1988) και τον Νόστο (1990)· το Με λένε Οδύσσεια κυκλοφόρησε μετά θάνατον, το 2002. Η δική της Αθήνα δεν είναι η πόλη της Ακρόπολης αλλά των γειτονιών, των φτηνών διαμερισμάτων, των ΜΑΤ και της νύχτας. Η κριτική την αντιμετώπισε για καιρό ως περιθωριακή μορφή· σήμερα διαβάζεται ως μία από τις πιο πρωτότυπες φωνές της ποίησης των δεκαετιών του 1970 και του 1980, μάρτυρας της γενιάς που ήρθε μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Η Γώγου είναι ποιήτρια-σύμβολο. Τα βιβλία της επανεκδίδονται συνεχώς, οι στίχοι της γράφονται στους τοίχους των Εξαρχείων και παρατίθενται σε πλακάτ στις διαδηλώσεις, ενώ τα ποιήματά της έχουν μελοποιηθεί και χρησιμοποιηθεί σε ταινίες, κάτι που την έφερε κοντά σε νέες γενιές. Οι παλιές κωμωδίες της Φίνος παίζονται ακόμη στην ελληνική τηλεόραση, έτσι πολλοί θεατές γνωρίζουν την ηθοποιό πριν από την ποιήτρια. Για έναν μαθητή, η ανάγνωση ενός σύντομου ποιήματος από τα Τρία κλικ αριστερά μαζί με μια βόλτα στους δρόμους των Εξαρχείων είναι ένα μάθημα σε μια ελληνική που κανένα εγχειρίδιο δεν διδάσκει.

• Εμφανίστηκε στη σκηνή σε ηλικία πέντε ετών και σε ταινίες από τα δώδεκα.
• Τα Τρία κλικ αριστερά μεταφράστηκαν στα αγγλικά από τον Τζακ Χίρσμαν και εκδόθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1983.
• Η συλλογή της Ιδιώνυμο έχει το όνομα του νόμου του 1929 με τον οποίο διώχθηκαν κομμουνιστές και αντιφρονούντες.
• Κέρδισε το βραβείο α' γυναικείου ρόλου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για Το βαρύ πεπόνι (1977), έναν χρόνο πριν από το πρώτο της ποιητικό βιβλίο.