Άγγελος Τερζάκης

Ο Τερζάκης γεννήθηκε στο Ναύπλιο στις 16 Φεβρουαρίου 1907, στην παλιά πρωτεύουσα της Ελλάδας, με τα βενετσιάνικα φρούριά της και τις μνήμες του 1821, και η πολυστρωματική ιστορία της πόλης τον συνόδευσε για πάντα. Η οικογένειά του μετακόμισε στην Αθήνα το 1915· εκεί τελείωσε το σχολείο, σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και άρχισε να δημοσιεύει πολύ νέος: η πρώτη του συλλογή διηγημάτων, Ο ξεχασμένος, κυκλοφόρησε το 1925, όταν ήταν δεκαοκτώ ετών.

Τη δεκαετία του 1930 έγινε ένας από τους κορυφαίους πεζογράφους της Γενιάς του '30, δίπλα στον Κοσμά Πολίτη, τον Γιώργο Θεοτοκά και τον Στρατή Μυριβήλη, τους συγγραφείς που ήθελαν να φέρουν στα ελληνικά το σύγχρονο ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, με την ψυχολογία του και τις πόλεις του. Έγραψε επίσης για τη σκηνή, και από το 1937 ως το 1975 υπηρέτησε το Εθνικό Θέατρο σε σειρά θέσεων: γραμματέας, διευθυντής ρεπερτορίου, καλλιτεχνικός διευθυντής και γενικός διευθυντής, διαλέγοντας έργα και διαμορφώνοντας για δεκαετίες το γούστο του ελληνικού κοινού. Από το 1950 δίδαξε επίσης ιστορία του θεάτρου στη δραματική του σχολή.

Πολέμησε στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940–41, που τον σημάδεψε βαθιά, και το 1964 έγραψε μια μεγάλη ιστορία εκείνης της εκστρατείας. Πολυγραφότατος δημοσιογράφος και δοκιμιογράφος, έγραφε επί δεκαετίες στον αθηναϊκό Τύπο για τη λογοτεχνία, την ιστορία και το νόημα της ελληνικής ταυτότητας. Η Ακαδημία Αθηνών του απένειμε το Βραβείο Γραμμάτων το 1969, και το 1974 εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Πέθανε στην Αθήνα στις 3 Αυγούστου 1979.

Τα μυθιστορήματα του Τερζάκη για τη σύγχρονη ζωή είναι πορτρέτα μιας γενιάς χωρίς βεβαιότητες. Οι Δεσμώτες (1932) και Η παρακμή των σκληρών (1933) παρακολουθούν νέους αστούς Αθηναίους παγιδευμένους στην πλήξη και στην οικογενειακή παρακμή. Η Μενεξεδένια πολιτεία (1937), που ο τίτλος της δανείζεται την αρχαία εικόνα της «ιοστεφάνου» Αθήνας, είναι ένα πορτρέτο της πόλης του Μεσοπολέμου, με τη μουντή ατμόσφαιρα και τους παγιδευμένους, φτωχούς ήρωες που χαρακτηρίζουν τα αστικά του μυθιστορήματα. Το Δίχως θεό (1951) είναι το πιο φιλόδοξο μυθιστόρημά του, μια αναζήτηση νοήματος σε έναν κόσμο χωρίς βεβαιότητες.

Η μεγαλύτερη λαϊκή του επιτυχία όμως είναι ιστορική. Η Πριγκηπέσσα Ιζαμπώ (1945) διαδραματίζεται στην Πελοπόννησο του δέκατου τρίτου αιώνα, στον Μοριά των Φράγκων πριγκίπων μετά την Τέταρτη Σταυροφορία, όπου Έλληνες και δυτικοί ιππότες πολεμούν, παντρεύονται και προδίδουν ο ένας τον άλλον. Η ιστορία επικεντρώνεται στην εξέγερση Ελλήνων και Σλάβων του 1293, που κατέλαβε το φραγκικό κάστρο της Καλαμάτας, και στον έρωτα ανάμεσα στην Ιζαμπώ, κόρη του πρίγκιπα Γουλιέλμου Β΄ Βιλλεαρδουίνου, και τον αρχηγό των επαναστατών Νικηφόρο Σγουρό· μέσα από αυτήν ο Τερζάκης αναρωτιέται τι σημαίνει να είσαι Έλληνας ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, και το βιβλίο, που κυκλοφόρησε το 1945, αμέσως μετά την Κατοχή, διαβάστηκε ως στοχασμός πάνω στην εθνική ταυτότητα σε καιρό ήττας.

Στα θεατρικά του έργα, πολλά από τα οποία είναι ιστορικά δράματα, περιλαμβάνεται ο Αυτοκράτωρ Μιχαήλ (1936), και στα τελευταία του χρόνια έγραψε το μεγάλο ιστορικό έργο Ελληνική εποποιία 1940–1941. Το ύφος του είναι πυκνό, μουσικό και στοχαστικό, πλούσιο σε μακριές περιόδους και ηθικά ερωτήματα.

Ξεκινήστε από την Πριγκηπέσσα Ιζαμπώ: επανεκδίδεται συνεχώς και είναι το βιβλίο που οι μεγαλύτεροι Έλληνες θυμούνται ότι διάβασαν έφηβοι. Είναι επίσης εξαιρετική συντροφιά για ένα ταξίδι στα φραγκικά κάστρα της Πελοποννήσου, το Χλεμούτσι, τον Μυστρά ή την Καρύταινα. Όσοι προτιμούν τη σύγχρονη πόλη μπορούν να δοκιμάσουν τη Μενεξεδένια πολιτεία, ένα πορτρέτο της Αθήνας του Μεσοπολέμου, που η κρατική τηλεόραση μετέφερε σε σειρά το 1975. Στο Ναύπλιο μια χάλκινη προτομή του στέκεται κοντά στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, και ο δρόμος του πατρικού του σπιτιού φέρει το όνομά του. Σελίδες της πρόζας του περιέχονται σε σχολικές ανθολογίες νεοελληνικής λογοτεχνίας, και οι ιστορίες της λογοτεχνίας τον τοποθετούν στην καρδιά της Γενιάς του '30. Το Εθνικό Θέατρο, που υπηρέτησε σχεδόν σαράντα χρόνια, τον θυμάται ως έναν από τους αρχιτέκτονες του ρεπερτορίου του.

• Εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο διηγημάτων στα δεκαοκτώ του, το 1925.
• Υπηρέτησε το Εθνικό Θέατρο από το 1937 ως το 1975, από τη θέση του γραμματέα ως του γενικού διευθυντή.
• Η μοναδική του ταινία ως σκηνοθέτης, η Νυχτερινή περιπέτεια, βγήκε το 1954.
• Εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 1974.