Κώστας Ταχτσής

Ο Ταχτσής γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 8 Οκτωβρίου 1927. Οι γονείς του χώρισαν όταν ήταν παιδί, και γύρω στα επτά του τον έστειλαν στην Αθήνα να ζήσει με τη γιαγιά του· οι γυναίκες εκείνου του σπιτιού, οι καβγάδες και οι ιστορίες τους, θα γίνονταν η πρώτη ύλη της πεζογραφίας του. Έζησε την Κατοχή και τον Εμφύλιο ως έφηβος στην Αθήνα, σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για δύο χρόνια χωρίς να τελειώσει, και άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα στις αρχές της δεκαετίας του 1950.

Ανήσυχος και πάντα στενεμένος οικονομικά, έφυγε από την Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 1950 και ταξίδευε για χρόνια, κάνοντας κάθε λογής δουλειές στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία. Στο εξωτερικό, σε απόσταση από την Ελλάδα, έγραψε Το τρίτο στεφάνι. Οι αθηναϊκοί εκδοτικοί οίκοι το απέρριψαν, και το 1962 το τύπωσε μόνος του· η προφορική διάδοση, και αργότερα οι μεταφράσεις στα αγγλικά και σε άλλες γλώσσες, του έφεραν την αναγνώριση.

Πίσω στην Αθήνα, ζούσε από το γράψιμο και τη μετάφραση και έγινε γνωστή, προκλητική φυσιογνωμία. Ήταν ομοφυλόφιλος και έγραφε γι' αυτό με μια ειλικρίνεια ασυνήθιστη για την Ελλάδα, ενώ στα ύστερα αυτοβιογραφικά του κείμενα περιέγραψε τις νύχτες του στην πόλη με προκλητική ευθύτητα. Τον Αύγουστο του 1988 στραγγαλίστηκε στο σπίτι του στον Κολωνό· η σορός του βρέθηκε στις 27 Αυγούστου, και ο δολοφόνος δεν εντοπίστηκε ποτέ. Το αυτοβιογραφικό του Το φοβερό βήμα κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του.

Το τρίτο στεφάνι (1962) παίρνει τον τίτλο του από την ορθόδοξη ακολουθία του γάμου, όπου τα «στέφανα» τοποθετούνται στο κεφάλι της νύφης και του γαμπρού: η αφηγήτρια, η Νίνα, ετοιμάζεται για τον τρίτο της γάμο. Το μυθιστόρημα όμως μιλάει κυρίως για την Εκάβη, τη φίλη της, μια περήφανη, δύσκολη μάνα που έχει το όνομα της βασίλισσας της Τροίας που έχασε τα παιδιά της. Μέσα από τη φωνή της Νίνας παρακολουθούμε και τις δύο οικογένειες από τη δεκαετία του 1930, μέσα από τον πόλεμο της Αλβανίας, την πείνα της Κατοχής, τα Δεκεμβριανά του 1944 και τον Εμφύλιο. Τα μεγάλα γεγονότα της ιστορίας μπαίνουν μόνο από την κουζίνα, τους γείτονες και το οικογενειακό τραπέζι.

Αυτό που έκανε το βιβλίο επαναστατικό ήταν η γλώσσα του. Ο Ταχτσής εγκατέλειψε τη λόγια γλώσσα των προκατόχων του και έγραψε στο προφορικό ιδίωμα των μικροαστών Αθηναίων γυναικών, με τις παροιμίες, τις υπερβολές, το κουτσομπολιό και την ξαφνική σκληρότητά του, σε μακριούς μονολόγους που μοιάζουν με κουβέντες που τις κρυφακούει κανείς. Το αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα κωμικό και τραγικό. Τα μεταγενέστερα βιβλία του, τα διηγήματα Τα ρέστα (1972) και τα δοκίμια Η γιαγιά μου η Αθήνα (1979), κρατούν την ίδια ειρωνική, κουβεντιαστή φωνή, στραμμένη τώρα στην ελληνική κοινωνία, στην πόλη και στον εαυτό του.

Το τρίτο στεφάνι βρίσκεται σε κάθε κατάλογο με τα μεγάλα ελληνικά μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα, διδάσκεται σε πανεπιστημιακά μαθήματα και έχει διασκευαστεί για τη σκηνή, με πιο γνωστή την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου το 2009. Είναι το ιδανικό ανάγνωσμα για προχωρημένους: ανοίξτε το σε οποιοδήποτε σημείο και θα ακούσετε πώς μιλούσαν πραγματικά οι Αθηναίοι, με εκφράσεις που θα συναντήσετε και σήμερα. Η γιαγιά μου η Αθήνα είναι υπέροχος οδηγός για την παλιά πόλη. Ο Ταχτσής μνημονεύεται επίσης ως ένας από τους πρώτους Έλληνες συγγραφείς που μίλησαν ανοιχτά για την ομοφυλοφιλία, και η ανεξιχνίαστη δολοφονία του επανέρχεται ακόμη στις ελληνικές συζητήσεις για την προκατάληψη. Η σελίδα του ιστότοπου για τη Διδώ Σωτηρίου, άλλη μια μεγάλη πεζογράφο της ελληνικής ιστορίας του εικοστού αιώνα, είναι καλή συντροφιά.

• Οι Αθηναίοι εκδότες απέρριψαν Το τρίτο στεφάνι, κι έτσι πλήρωσε ο ίδιος την πρώτη έκδοση το 1962.
• Έγραψε μεγάλο μέρος του μυθιστορήματος ζώντας και δουλεύοντας στο εξωτερικό.
• Ο τίτλος παραπέμπει στα «στέφανα» της ορθόδοξης ακολουθίας του γάμου.
• Η δολοφονία του το 1988 δεν εξιχνιάστηκε ποτέ.