Η ζωή
Η Μαρίζα Κωχ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 14 Μαρτίου 1944 από μητέρα Σαντορινιά και Γερμανό πατέρα, έναν αξιωματικό που δεν γνώρισε ποτέ. Τα πρώτα της χρόνια τα πέρασε στα Αναφιώτικα, τη μικρή ασβεστωμένη γειτονιά της Πλάκας κάτω από την Ακρόπολη. Στην ηλικία του σχολείου στάλθηκε στο χωριό της μητέρας της στη Σαντορίνη, όπου έζησε ως την εφηβεία· το αυτοβιογραφικό βιβλίο της «Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης» (2018) αφηγείται αυτά τα μεταπολεμικά παιδικά χρόνια. Τα πρώτα της ακούσματα ήταν τα μικρασιάτικα τραγούδια των προσφύγων στην Αθήνα· ακολούθησαν η βυζαντινή μουσική και τα νησιώτικα τραγούδια της Σαντορίνης και των Κυκλάδων. Σε συνέντευξη του 2024 θυμήθηκε ότι έμαθε να τραγουδά κρητικές μαντινάδες από έναν Κρητικό που ήρθε στο νησί μετά τον σεισμό του 1956.
Η πορεία της ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960: τον Οκτώβριο του 2015 το Πανεπιστήμιο Πατρών τίμησε τα πενήντα χρόνια της στη μουσική με αφιέρωμα και τιμητικό δίπλωμα. Ο δίσκος «Αραμπάς» την έκανε γνωστή το 1971. Με «παραγγελία» του Μάνου Χατζιδάκι έγραψε μια μπαλάντα διαμαρτυρίας για την τουρκική εισβολή του 1974 στην Κύπρο και την τραγούδησε στη Eurovision στη Χάγη στις 3 Απριλίου 1976. Από τη δεκαετία του 1970 περιόδευσε στη Δυτική Ευρώπη, τη Ρωσία, την Αμερική, την Αυστραλία, την Ινδία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική· το βιογραφικό της αναφέρει ότι το 1980 ήταν η πρώτη τραγουδίστρια της Δύσης που εμφανίστηκε στην Κίνα. Το 1996 ίδρυσε τη δισκογραφική εταιρεία VERSO MUSIC και άρχισε να διδάσκει παιδιά, ενώ το 2004 δημιούργησε κέντρο βιωματικής μουσικής, κίνησης και λόγου.
Το έργο
Ο ήχος της Κωχ ξεκινά από την παράδοση. Ο «Αραμπάς» (1971) έβαλε τα παραδοσιακά τραγούδια δίπλα σε ασυνήθιστους ρυθμούς και ηλεκτρονικούς ήχους, αφήνοντας μερικές φορές τη φωνή της σχεδόν χωρίς συνοδεία· το βιογραφικό της στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο τον χαρακτηρίζει πρώτο χρυσό δίσκο της ελληνικής αγοράς. Μεταγενέστεροι δίσκοι, όπως το «Αιγαίο» (1979), επέστρεψαν στα παραδοσιακά όργανα. Στα περισσότερα τραγούδια της γράφει η ίδια στίχους και μουσική, ενώ έχει μελοποιήσει ποίηση της Σαπφούς, του Κώστα Βάρναλη, του Νίκου Καββαδία και του Γιώργου Σαραντάρη· το 2020 δημοσίευσε κύκλο πέντε ποιημάτων της Κικής Δημουλά. Το τραγούδι της «Φάτα Μοργκάνα» ακούγεται στο soundtrack της ταινίας του Μάρκο Φερέρι «Storia di Piera» (Η ιστορία της Πιέρα, 1983).
Το «Παναγιά μου, Παναγιά μου» είναι θρήνος στο πνεύμα του δημοτικού μοιρολογιού. Τα αρχεία της Eurovision αποδίδουν τη μουσική στην Κωχ και τους στίχους στον Μιχάλη Φωτιάδη· το τραγούδι πήρε 20 βαθμούς και τερμάτισε δέκατο τρίτο ανάμεσα σε δεκαοκτώ. Όπως αφηγήθηκε στο «Βήμα» το 2025, ο Χατζιδάκις της τηλεφώνησε ένα βράδυ με την παραγγελία, και μέσα σε διαμαρτυρίες υπέγραψε δήλωση ότι εμφανίζεται με δική της ευθύνη. Το μεταγενέστερο έργο της στράφηκε στα παιδιά: δίσκοι με παραδοσιακά παιχνιδοτράγουδα, παραστάσεις όπως «Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο» και βιβλία με CD, ανάμεσά τους το «Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω» (2010), γραμμένο για παιδιά που μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα και τη μουσική παράδοση.
Η κληρονομιά στη σημερινή Ελλάδα
Το εκπαιδευτικό έργο της Κωχ στεγάζεται σήμερα στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου, όπου το τετράδιο του ρεπερτορίου της χρησιμοποιείται σε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές. Ο ελεύθερος ιστότοπος «Τραγουδώντας ελληνικά με τα τραγούδια της Μαρίζας Κωχ» ταξινομεί τα τραγούδια της κατά θεματολογία, ηλικία και γλωσσικό επίπεδο, με μια θεματική ενότητα αφιερωμένη στην ίδια την ελληνική γλώσσα. Δοκιμάστε: ανοίξτε τον ιστότοπο, διαλέξτε την ενότητα «Ελληνική γλώσσα» και ακούστε ένα τραγούδι, σημειώνοντας τρεις λέξεις που αναγνωρίζετε. Έπειτα ξαναδιαβάστε τη φράση της στο «Μια φράση να θυμάστε». Το βιογραφικό της συνεχίζει: «Καμαρώνω το ίδιο και για το ένα και για το άλλο». Γράψτε μια δική σας πρόταση με το ίδιο σχήμα για δύο πολύ διαφορετικούς τόπους που αγαπάτε. Τα τραγούδια γράφτηκαν για μικρούς μαθητές· στο Γ1 η πρόκληση βρίσκεται στη δική σας πρόταση.
Το ξέρατε;
- Έμαθε κρητικές μαντινάδες στη Σαντορίνη από έναν Κρητικό που ήρθε μετά τον σεισμό του 1956.
- Το τραγούδι της για τη Eurovision του 1976 ξεκίνησε από ένα βραδινό τηλεφώνημα του Μάνου Χατζιδάκι.
- Το τραγούδι της «Φάτα Μοργκάνα» ακούγεται στην ταινία του Μάρκο Φερέρι «Storia di Piera» (1983).
- Το 2009 κέρδισε το βραβείο «Best Singer» στο φεστιβάλ International Country Music Week στην Κίνα.
Βασικά έργα
| Τίτλος | Σημασία | Έτος |
|---|---|---|
| Αραμπάς | Αραμπάς (Το κάρο) | 1971 |
| Παναγιά μου, Παναγιά μου | Παναγιά μου, Παναγιά μου — Eurovision 1976 | 1976 |
| Αιγαίο | Αιγαίο | 1979 |
| Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο | Η Γοργόνα ταξιδεύει τον μικρό Αλέξανδρο — δίσκος | 1997 |
| Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω | Με τη Μαρίζα τραγουδώ, ελληνικά μαθαίνω — βιβλίο με CD | 2010 |
| Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης | Το ξανθό κορίτσι της Σαντορίνης — αυτοβιογραφία | 2018 |
Μια φράση που μένει
Αξιώθηκα να τραγουδήσω σε πολλά από τα μεγαλύτερα θέατρα του κόσμου, αλλά και σε αμέτρητα σχολεία, καφενεία, αγροτικές αποθήκες και των πιο μικρών χωριών της πατρίδας μας.
Axióthika na tragoudíso se pollá apó ta megalýtera théatra tou kósmou, allá kai se amétrita scholeía, kafeneía, agrotikés apothíkes kai ton pio mikrón chorión tis patrídas mas.
