Ματούλα Ζαμάνη

Η οικογένεια της Ματούλας Ζαμάνη είναι Βλάχοι από την Παναγία, χωριό του νομού Τρικάλων στη Θεσσαλία, και εκεί πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια, ανάμεσα σε ποτάμια, παππούδες και συγγενείς. Όταν ήταν επτά χρονών, η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα, όπου μεγάλωσε στα Εξάρχεια, κοντά στον λόφο του Στρέφη. Σε συνέντευξη στη LiFO το 2013 θυμήθηκε μια γιαγιά που της έφερε ένα μικρό αρμόνιο Casio όταν ήταν περίπου τεσσάρων, και ένα σπίτι όπου τραγουδούσαν η μητέρα, ο πατέρας και η αδελφή της· στο σπίτι άκουγαν Χατζιδάκι και Θεοδωράκη, αλλά και Beatles.

Φοίτησε στο Μουσικό Γυμνάσιο και Λύκειο Παλλήνης και έπειτα σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή, την οποία τελείωσε σε πέντε χρόνια χωρίς να σταματήσει να τραγουδά. Με φίλους ερμήνευε ρεμπέτικα, παραδοσιακά και παλιά σμυρνέικα. Η πρώτη της εμφάνιση σε σκηνή, όπως είπε στα «Νέα» το 2017, έγινε σε ένα μικρό μπαρ στα Εξάρχεια, με μια παρέα φίλων που έπαιζε παραδοσιακή μουσική. Το 2013 συνεργαζόταν ήδη περίπου τρία χρόνια με τον Θανάση Παπακωνσταντίνου, και το 2020 είπε στο «Βήμα» ότι ήταν η δέκατη χρονιά που παρουσίαζε στο κοινό τα δικά της τραγούδια. Τότε ζούσε πια στην Αμοργό, και οι συναυλίες της την έχουν φέρει σε όλη την Ελλάδα και στην Κύπρο.

Ο πρώτος δίσκος της Ζαμάνη, το «Varligali» (2012), κυκλοφόρησε από την Antart Productions και αποτελείται κυρίως από δικούς της στίχους και μουσική. Ο τίτλος, όπως είπε στη LiFO, είναι βλάχικη έκφραση που σημαίνει «πέρα δώθε». Τραγούδια με τα ονόματα των νησιών Δονούσα και Φολέγανδρος συνυπάρχουν με μια νέα εκδοχή του «Τα χεράκια μου δεμένα» του Απόστολου Καλδάρα και του Λευτέρη Παπαδόπουλου. Τον Ιανουάριο του 2012 παρουσίασε τον δίσκο στον «Σταυρό του Νότου» στην Αθήνα με τους Burger Project· η Ελένη Λαμπράκη τη χαρακτήρισε ερμηνεύτρια «αυθεντική και ατόφια». Το «Muma» (2014, Sui Generis Music) παίρνει τον τίτλο του από τη βλάχικη λέξη για τη μητέρα και περιλαμβάνει το «Μπανιστηρτζού», ηχογραφημένο με τον Εισβολέα.

Το «5 χειμώνες, 6 καλοκαίρια» (2016) συγκεντρώνει δεκαπέντε ζωντανές ηχογραφήσεις τραγουδιών του Παπακωνσταντίνου από τις συναυλίες του των ετών 2012 έως 2015, με κύρια φωνή τη Ζαμάνη. Στο σημείωμά του ο συνθέτης έγραψε ότι πάλεψε με τα δύστροπα τραγούδια του και βγήκε νικήτρια· ο κριτικός Γιώργος Χαρωνίτης επαίνεσε την ερμηνευτική αλήθεια της. Το «Nuka», δέκα τραγούδια που κυκλοφόρησαν τον Δεκέμβριο του 2018, έχει πάλι βλάχικο τίτλο, που σημαίνει «καρυδιά», και είναι αφιερωμένο στον πατέρα της, Γιάννη Ζαμάνη. Από τότε κυκλοφορεί κυρίως μεμονωμένα τραγούδια, όπως ο «Αλιάκμονας» (2024), που έχει για τίτλο το όνομα ενός ποταμού της βόρειας Ελλάδας. Το 2020 περιέγραψε το νεότερο υλικό της ως συναισθηματικά ηλεκτρονικό και καραμπινάτα παραδοσιακό.

Η Ζαμάνη ανήκει σε μια γενιά Ελλήνων τραγουδιστών που κινούνται ελεύθερα ανάμεσα στο παραδοσιακό τραγούδι, το ρεμπέτικο και το έντεχνο συνθετών όπως ο Παπακωνσταντίνου, γράφοντας παράλληλα και δικό τους υλικό. Οι τίτλοι των δίσκων της φέρνουν τα αρωμουνικά (βλάχικα), μια λατινογενή γλώσσα που μιλιέται από παλιά σε περιοχές της Ελλάδας, στο ελληνικό δημοφιλές τραγούδι, πάντα με ελληνική εξήγηση. Δοκιμάστε: βρείτε τα τραγούδια του «Varligali», του «Muma» και του «Nuka» και γράψτε μια ελληνική πρόταση για κάθε τίτλο, στο σχήμα του δικού της σημειώματος για το «Nuka»: «Nuka», που στα βλάχικα σημαίνει «καρυδιά». Έπειτα προσθέστε μια αιτιολόγηση στα ελληνικά: γιατί μια τραγουδίστρια να διαλέξει μια λέξη από τη γλώσσα της οικογένειάς της; Συγκρίνετε τις προτάσεις σας με το διαβαθμισμένο κείμενο της σελίδας. Θυμηθείτε ότι οι βλάχικες λέξεις δεν είναι ελληνικές· ελληνικές είναι οι εξηγήσεις γύρω τους.

• Οι τίτλοι των δίσκων της «Varligali», «Muma» και «Nuka» είναι όλοι βλάχικες λέξεις.
• Φοίτησε σε μουσικό σχολείο στην Παλλήνη, κοντά στην Αθήνα.
• Ο ζωντανός δίσκος της με τον Παπακωνσταντίνου ηχογραφήθηκε σε συναυλίες από το 2012 έως το 2015.
• Αφιέρωσε το «Nuka» (2018) στον πατέρα της.