Αισχύλος

Ο Αισχύλος γεννήθηκε γύρω στο 525 π.Χ. στην Ελευσίνα, την πόλη δυτικά της Αθήνας που ήταν φημισμένη για τα μυστήρια της Δήμητρας, σε μια παλιά οικογένεια γαιοκτημόνων. Άρχισε να διαγωνίζεται στους τραγικούς αγώνες των Διονυσίων γύρω στο 499 π.Χ. και κέρδισε την πρώτη του νίκη το 484· συνολικά πήρε το πρώτο βραβείο δεκατρείς φορές. Όμως το γεγονός που σημάδεψε τη ζωή του, και το μόνο που αναφέρει το επιτύμβιό του, ήταν η μάχη του Μαραθώνα το 490 π.Χ., όπου πολέμησε στην παράταξη των Αθηναίων και όπου σκοτώθηκε ο αδελφός του Κυνέγειρος. Κατά πάσα πιθανότητα πολέμησε και στη Σαλαμίνα δέκα χρόνια αργότερα: η περιγραφή της ναυμαχίας στους Πέρσες μοιάζει με αναφορά από το κατάστρωμα.

Ταξίδεψε τουλάχιστον δύο φορές στη Σικελία, με πρόσκληση του τυράννου των Συρακουσών Ιέρωνα, και έγραψε ένα έργο για την ίδρυση της πόλης Αίτνα. Στην Αθήνα κατηγορήθηκε κάποτε ότι αποκάλυψε στη σκηνή μυστικά των Ελευσίνιων μυστηρίων και αθωώθηκε· λέγεται ότι δεν είχε καταλάβει πως ήταν μυστικά.

Πέθανε στη Γέλα της Σικελίας το 456 π.Χ. Ένας μεταγενέστερος θρύλος λέει ότι ένας αετός έριξε μια χελώνα στο φαλακρό του κεφάλι, νομίζοντας ότι ήταν βράχος. Οι Αθηναίοι τον τίμησαν με ένα μοναδικό ψήφισμα: τα έργα του μπορούσαν να ξαναπαιχτούν στις γιορτές μετά τον θάνατό του, διαγωνιζόμενα με ζωντανούς ποιητές. Τραγωδίες έγραψαν και οι γιοι του, ο Ευφορίων και ο Ευαίων.

Ο Αριστοτέλης αποδίδει στον Αισχύλο την προσθήκη του δεύτερου υποκριτή, που έκανε δυνατό τον διάλογο, και επομένως το δράμα· περιόρισε επίσης τον ρόλο του χορού και χρησιμοποίησε κοστούμια, προσωπεία και σκηνικές μηχανές για εντυπωσιακά εφέ. Η γλώσσα του είναι μεγαλόπρεπη και πυκνή, γεμάτη σύνθετα επίθετα και τολμηρές εικόνες, και τα έργα του θέτουν πάνω απ’ όλα ένα ερώτημα: πώς λειτουργεί η θεία δικαιοσύνη μέσα στις γενιές;

Οι Πέρσαι (Πέρσες, 472 π.Χ.) δείχνουν την ήττα της Σαλαμίνας από την πλευρά των Περσών, μέσα από τον θρήνο της μητέρας του Ξέρξη και το φάντασμα του Δαρείου· τη χορηγία της παράστασης ανέλαβε ο Περικλής. Οι Επτά επί Θήβας (467) τελειώνουν με τους γιους του Οιδίποδα, τον Ετεοκλή και τον Πολυνείκη, να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον στις πύλες. Οι Ικέτιδες ακολουθούν τις πενήντα κόρες του Δαναού που φεύγουν από έναν καταναγκαστικό γάμο.

Το αριστούργημά του είναι η Ορέστεια (458 π.Χ.): στον Αγαμέμνων η Κλυταιμνήστρα δολοφονεί τον άντρα της όταν εκείνος επιστρέφει από την Τροία· στις Χοηφόροι ο γιος τους Ορέστης τον εκδικείται σκοτώνοντάς την· στις Ευμενίδες οι Ερινύες καταδιώκουν τον Ορέστη ως την Αθήνα, όπου η Αθηνά ιδρύει το πρώτο δικαστήριο και ο κύκλος του αίματος αντικαθίσταται από τον νόμο. Ο Προμηθεύς Δεσμώτης, για τον Τιτάνα που αλυσοδέθηκε επειδή έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους, έχει φτάσει ως εμάς με το όνομά του, αν και πολλοί μελετητές σήμερα αμφιβάλλουν ότι τον έγραψε εκείνος.

Η Ορέστεια ανεβαίνει σχεδόν κάθε καλοκαίρι στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, και μια παράσταση των Περσών εκεί αποτελεί τελετή μύησης για τους Έλληνες σκηνοθέτες. Η γενέτειρά του, η σημερινή Ελευσίνα, διοργανώνει κάθε χρόνο προς τιμήν του το φεστιβάλ Αισχύλεια και τον γιόρτασε όταν ήταν Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης το 2023. Οι Έλληνες λένε ακόμη πάθει μάθος, «μαθαίνω μέσα από το πάθημα», φράση από τον Αγαμέμνονα, και η κραυγή από τους Πέρσες, ὦ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε, ακούγεται στις εθνικές επετείους. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, τα αναγνώσματα αυτού του ιστότοπου αφηγούνται στα νέα ελληνικά τις ιστορίες του Προμηθέα, του Ορέστη, της Κλυταιμνήστρας, των Ερινύων και των αδελφών Ετεοκλή και Πολυνείκη· διαβάστε τα και μετά αναζητήστε τους πρωτότυπους στίχους.

• Το επιτύμβιό του, που λέγεται ότι το έγραψε ο ίδιος, αναφέρει μόνο ότι το άλσος του Μαραθώνα και ο μακρυμάλλης Πέρσης γνωρίζουν την ανδρεία του· ούτε λέξη για τα έργα του.
• Οι Πέρσες (472 π.Χ.) είναι το αρχαιότερο σωζόμενο έργο του παγκόσμιου θεάτρου και η μόνη σωζόμενη ελληνική τραγωδία με θέμα ιστορικό γεγονός και όχι μύθο.
• Μετά τον θάνατό του οι Αθηναίοι επέτρεψαν να ξαναπαίζονται τα έργα του στους αγώνες, τιμή που δεν δόθηκε σε κανέναν άλλον ποιητή της γενιάς του.
• Λέγεται ότι έγραψε ογδόντα με ενενήντα έργα· σώζονται επτά, και οι τίτλοι των περισσότερων άλλων είναι γνωστοί μόνο από καταλόγους και παραθέματα.