Βικτωρία Θεοδώρου

Η Βικτωρία Θεοδώρου γεννήθηκε στα Χανιά της Κρήτης. Τα «Χανιώτικα Νέα» δίνουν ως ημερομηνία την 22α Δεκεμβρίου 1925· αρκετά αρχεία και κατάλογοι βιβλιοθηκών δίνουν το 1926. Η μητέρα της ήταν Κρητικιά και ο πατέρας της αγιογράφος από τη Σερβία. Μαθήτρια ακόμη, έζησε τη γερμανική εισβολή στην Κρήτη το 1941 και έφηβη μπήκε στην ΕΠΟΝ, την οργάνωση νεολαίας της Αντίστασης.

Μετά τον πόλεμο ήρθε στην Αθήνα και πέρασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στον Εμφύλιο συνελήφθη ως αριστερή φοιτήτρια και εξορίστηκε, πρώτα στο στρατόπεδο γυναικών της Χίου, έπειτα στο Τρίκερι και στη Μακρόνησο και τέλος ξανά στο Τρίκερι. Οι πηγές τοποθετούν την αρχή της εξορίας της το 1947 ή το 1948. Αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας, τη δήλωση που απαιτούσαν τα στρατόπεδα από τους κρατουμένους. Στο τέλος του 1952, σύμφωνα με τον χανιώτικο Τύπο, αφέθηκε ελεύθερη ως αδειούχος εξόριστη, χάρη στις προσπάθειες του Χαρίδημου Σπανουδάκη, συμπατριώτη της, τον οποίο παντρεύτηκε το 1955.

Αργότερα ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην κλασική φιλολογία και έζησε στην Αθήνα. Τα πρώτα της ποιήματα δημοσιεύτηκαν στην «Επιθεώρηση Τέχνης» το 1955. Το 1998 παρέδωσε το αρχείο της στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Πέθανε τον Φεβρουάριο του 2019 και κηδεύτηκε στο Νεκροταφείο Ζωγράφου, στην Αθήνα.

Η πρώτη συλλογή της Θεοδώρου, το «Εγκώμιο», κυκλοφόρησε το 1957. Ακολούθησαν άλλες έντεκα, ανάμεσά τους το «Βορεινό προάστιο» (1966), η «Ουρανία» (1978), ο «Άρειος ύπνος» (1983), η «Νυχτωδία των συνόρων» (1986) και οι «Ευνοημένοι» (1998). Η κριτική την κατατάσσει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά. Τα ποιήματά της πηγάζουν από το βίωμα, και το νερό, η θάλασσα και τα κρητικά ακρογιάλια επανέρχονται ξανά και ξανά. Ο «Άρειος ύπνος» εμπνεύστηκε από το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο του Μάλεμε κοντά στα Χανιά και αμφισβητεί τις τιμές που αποδίδονται εκεί στους πεσόντες του στρατού εισβολής.

Το πεζό της έργο συνδέεται στενά με τα χρόνια των στρατοπέδων. Τα «Στρατόπεδα γυναικών» (1975) δεν είναι δικά της απομνημονεύματα: είναι η έκδοση εννέα τετραδίων στα οποία γυναίκες κρατούμενες στη Χίο, στο Τρίκερι και στη Μακρόνησο, από το 1947 ως το 1951, κατέγραψαν όσα έζησαν. Τα τετράδια τα είχαν κρύψει οι ίδιες οι κρατούμενες· η επιστήμονας Ρόζα Ιμβριώτη, επίσης εξόριστη, τα φύλαξε και αργότερα τα παρέδωσε στη Θεοδώρου. Το 1996 επιμελήθηκε επίσης, με τον Σύλλογο Πολιτικών Εξορίστων Γυναικών, τον φωτογραφικό τόμο «Γυναίκες εξόριστες στα στρατόπεδα του εμφυλίου». Στα άλλα πεζά της ανήκει «Ο Τράικο» (1982). Μετέφρασε επίσης ποίηση από τα γαλλικά και από σλαβικές γλώσσες, ενώ ποιήματά της κυκλοφόρησαν στα γαλλικά ως «Poèmes choisis» (2001).

Το αρχείο της Θεοδώρου, με τετράδια και διαμαρτυρίες εξόριστων γυναικών και ποιήματα που έγραψε στη Μακρόνησο και στο Τρίκερι, φυλάσσεται στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Τον Ιούλιο του 2019 το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας και η Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης οργάνωσαν ημερίδα στη μνήμη της στο Κολυμπάρι Χανίων. Για όποιον μαθαίνει ελληνικά, το έργο της διδάσκει προσεκτικά ποια μνήμη μιλά κάθε φορά. Διαβάστε τον υπότιτλο των «Στρατοπέδων γυναικών», που μιλά για τετράδια με αφηγήσεις κρατουμένων γυναικών. Έπειτα γράψτε δύο δικές σας προτάσεις. Πρώτα μια μεταφορά λόγου: «Το 2010 η Θεοδώρου είπε ότι η ποίηση ήταν γι’ αυτήν καταφύγιο». Ύστερα μια δική σας χρονολογημένη ανάμνηση: «Θυμάμαι ότι το 2015…». Συγκρίνετε τα ρήματα και τους χρόνους που χρησιμοποιήσατε.

• Ο πατέρας της ήταν αγιογράφος από τη Σερβία, και η ίδια μετέφρασε αργότερα ποίηση από σλαβικές γλώσσες.
• Τα τετράδια των «Στρατοπέδων γυναικών» τα είχαν κρύψει οι κρατούμενες πριν φτάσουν σε εκείνη.
• Σε όλη την εξορία της αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας.
• Η συλλογή της «Άρειος ύπνος» εμπνεύστηκε από ένα στρατιωτικό νεκροταφείο κοντά στην πόλη της.