Nikos Kazancakis

Kazancakis, 18 Şubat 1883'te, Girit henüz Osmanlı yönetimindeyken Kandiye'de (Heraklion) doğdu; babasının da katıldığı çocukluk yıllarının Girit ayaklanmaları ona ömür boyu sürecek mücadele ve özgürlük temalarını verdi. Atina'da hukuk (1902–06), Paris'te felsefe (1907–09) okudu; Paris'te Henri Bergson'un derslerine katıldı ve muazzam bir merakla yazar olarak döndü: Nietzsche, Budizm, Lenin ve İsa, eserinden tek tek geçecekti. 1911'de Galatia Aleksiu ile evlendi; evlilik sona erdi ve 1945'te, 1920'lerden beri hayat arkadaşı olan Eleni Samiu ile evlendi.

1917'de Mani'de Giorgis Zorbas adlı bir işçiyle birlikte bir linyit ocağı işletmeyi denedi; ticari açıdan başarısız olan bu macera ona en ünlü karakterini kazandırdı. Ardından gazeteci ve huzursuz bir hacı olarak Rusya, Japonya, Çin, İspanya, Mısır, Sina ve İngiltere'ye uzanan onlarca yıllık yolculuklar geldi; bunlardan Ταξιδεύοντας (Seyahat Ederken) adlı gezi kitapları doğdu. 1933'ten itibaren çoğunlukla Odysseia'yı yazdığı Egina adasında yaşadı; savaştan sonra kısa bir süre Yunan hükümetinde bakan olarak görev yaptı (1945) ve Paris'te UNESCO için çalıştı.

1948'de Fransız Rivierası'ndaki Antibes'e yerleşti ve orada, altmışlı yaşlarında, kendisini ünlü yapan romanları olağanüstü bir yaratıcılık patlamasıyla yazdı. Birkaç kez Nobel Ödülü'ne aday gösterildi; bunlardan biri ödülün Albert Camus'ye verildiği 1957 yılıydı. Çin'e yaptığı bir yolculukta hastalandı ve 26 Ekim 1957'de Almanya'nın Freiburg kentinde öldü. Yunanistan Kilisesi Günaha Son Çağrı yüzünden ona saldırmıştı; bu nedenle bir mezarlığa değil, Kandiye'nin Venedik surlarındaki, kente bakan Martinengo burcuna gömüldü.

Kazancakis hayatının büyük bölümünde kendini şair ve filozof olarak gördü. Kısa inanç bildirisi Ασκητική (Askitiki: Tanrı'nın Kurtarıcıları, 1927) ve Odysseus'un İthaka'dan yeniden ayrılıp hayatını Antarktika'da noktaladığı, on yedi heceli 33.333 dizeden oluşan Homeros devamı Οδύσσεια (Odysseia: Modern Bir Devam, 1938), ona göre hayatının eseriydi. Bugün bunları okuyan azdır.

1941'den sonra yazılan romanlar ise bambaşkadır. Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (Zorba, 1946), kitap kurdu bir anlatıcıyı, bütün bedeniyle yiyen, dans eden, seven ve yas tutan yaşlanmakta olan Makedonyalı bir işçi olan Zorba'nın yanına, birlikte bir maden işletmeye çalıştıkları bir Girit sahiline koyar; nasıl yaşanacağına dair bir romandır. Ο Καπετάν Μιχάλης (Kaptan Mihalis, 1953), 1889 Girit isyanını ve yazarın babasından esinlenen gözü kara bir reisi anlatır. Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (Yeniden Çarmıha Gerilen İsa, 1954), Küçük Asya'da bir Çile oyunu sahneleyen bir Rum köyünü izler: mülteciler geldiğinde İsa'yı ve havarileri oynamak için seçilen köylüler rollerini gerçekten yaşamaya başlar. Ο τελευταίος πειρασμός (Günaha Son Çağrı, 1955), İsa'yı sonuna kadar sıradan bir hayatın cazibesiyle sınanan bir insan olarak hayal eder; bu kitap ona Ortodoks Kilisesi'nin düşmanlığını, onlarca yıl sonra da Martin Scorsese'nin filmini getirdi. Ölümünden sonra yayımlanan Αναφορά στον Γκρέκο (El Greco'ya Mektuplar, 1961), yine Giritli olan ressam El Greco'ya seslenen otobiyografisidir. Kazancakis, yolculuklarında topladığı Girit ağzı sözcükleriyle dolu, zengin ve kendine özgü bir dimotiki ile yazdı; bu, onu sade konularının düşündürdüğünden daha zor okunur ama aynı zamanda hemen tanınır kılar.

Filmle başlayın: Mihalis Kakoyannis'in Zorba'sı (1964), sirtakiyi ve Theodorakis'in melodisini yurt dışında Yunanistan'ın sesi yaptı; sahildeki dans her yerde anılır, ama kitap daha karanlık ve daha iyidir. Kandiye havalimanı Nikos Kazancakis adını taşır, Martinengo burcundaki üç satırlık yazıtlı mezarı bir ziyaret yeridir ve babasının köyü Mirtia'da el yazmalarının ve çalışma masasının bulunduğu bir Kazancakis Müzesi vardır. Romanlarından ve El Greco'ya Mektuplar'dan bölümler okul antolojilerinde yer alır. Mezar yazıtı «Δεν ελπίζω τίποτα. Δε φοβούμαι τίποτα. Είμαι λέφτερος», muhtemelen modern Yunan düzyazısının en çok alıntılanan cümlesidir. Kitapları onlarca dile, başka hiçbir Yunan romancınınkinden daha fazla dile çevrilmiştir.

• Odysseia'sı tam 33.333 dizedir ve bitirmesi on üç yıl ve yedi taslak sürmüştür.
• Gerçek Zorba, yani Giorgis Zorbas, Kazancakis'in 1917'de Mani'deki bir linyit ocağını işletmek için tuttuğu Makedonyalı bir madenciydi; maden iflas etti.
• Kandiye'nin uluslararası havalimanı onun adını taşır.
• Kiliseyle olan çatışması yüzünden mezarı, herhangi bir mezarlığın dışında, Kandiye'nin Venedik surları üzerindedir.