Platon

Platon MÖ 427 dolaylarında Atina'nın en eski ailelerinden birinde doğdu: annesi Periktione, Solon'un ailesinden geldiğini söylüyordu; akrabaları Kritias ve Kharmides ise MÖ 404'teki yenilginin ardından Atina'yı yöneten Otuz Tiran arasındaydı. Geleneğe göre asıl adı Aristokles'ti; "Platon" ise omuzlarından ya da üslubundan ötürü verilmiş bir lakaptı: "geniş olan". Peloponez Savaşı sırasında büyüdü ve genç yaşta Sokrates'in izleyicisi oldu.

Sokrates'in MÖ 399'da yeniden kurulan demokrasi tarafından yargılanıp idam edilmesi, Platon'u Atina siyasetinden uzaklaştırdı. Bir süre şehirden ayrılarak Megara'yı ve belki de Mısır'ı ziyaret etti; MÖ 388 dolaylarında Güney İtalya'ya ve Sicilya'ya gitti, orada Pythagorasçı Arkhytas ile Siraküza tiranı I. Dionysios'la tanıştı; anlatılana göre tiran onu köle olarak sattırdı ve dostları fidyesini ödeyip kurtardı. MÖ 387 dolaylarında Atina'ya döndüğünde, surların dışında kahraman Akademos'a adanmış koruda bir okul kurdu: Akademi, şu ya da bu biçimde dokuz yüzyıl yaşadı.

Genç II. Dionysios'u filozof bir hükümdar yapma umuduyla MÖ 367 ve 361'de iki kez daha Siraküza'ya gitti; iki girişim de kötü biçimde başarısız oldu ve eve dönebildiği için şanslıydı. MÖ 347 dolaylarında, seksen yaşlarında ölene dek Akademi'de ders verdi. En ünlü öğrencisi Aristoteles orada yirmi yıl kaldı.

Platon hiçbir zaman kendi ağzından konuşmaz: yazdığı her şey diyalog biçimindedir; Sokrates'in ya da ara sıra başka bir konuşmacının, insanların bildiklerini sandıkları şeyleri sorguladığı söyleşilerdir bunlar. Yaklaşık otuz beş diyalog, bir de gerçekliği tartışmalı mektuplar günümüze ulaşmıştır. Απολογία Σωκράτους (Savunma), yani Sokrates'in mahkemedeki konuşması, ve hapisten kaçmayı neden reddettiğini anlatan Κρίτων (Kriton) gibi erken diyaloglar, Sokrates hakkındaki başlıca tablomuzu oluşturur. Φαίδων (Phaidon) onun son saatlerini ve ruhun ölümsüz olduğu yönündeki savını anlatır.

Orta dönem diyalogları Platon'un kendi felsefesini kurar. Συμπόσιον (Şölen), her konuğun Eros'u övdüğü bir içki sofrasıdır; Aristophanes öteki yarısını arayan bölünmüş insanların mitini anlatır, Diotima ise bedensel güzellikten Güzellik'in kendisine uzanan merdiveni betimler. On kitaptan oluşan Πολιτεία (Devlet), adaletin ne olduğunu sorar ve filozofların yönettiği ideal bir şehirle yanıt verir; içinde takanı görünmez kılan Gyges'in yüzüğü, tutsakların gölgeleri gerçek sandığı mağara alegorisi ve ruhun bir sonraki hayatını seçmesini anlatan Er miti vardır. Φαίδρος (Phaidros) ruhu iki atlı bir arabacı olarak resmeder ve tanrı Theuth'un yazıyı Kral Thamus'a nasıl sunduğunu anlatır.

Daha sonra Atlantis öyküsünü içeren Τίμαιος ve Κριτίας ile devasa ve yarım kalmış Νόμοι (Yasalar) geldi. Attika Yunancasıyla yazılmış düzyazısı, sonraki her Yunan yazarın kendini ölçtüğü modeldir.

Atina'da Akademi'nin bulunduğu yer, hâlâ Ακαδημία Πλάτωνος adını taşıyan semtte, küçük bir dijital müzesi olan bir arkeoloji parkıdır; Panepistimiou caddesinde, 1926'da kurulan ulusal akademi olan Atina Akademisi'nin girişinde Platon ve Sokrates mermerden oturur. Lise son sınıftaki her Yunan öğrenci, ulusal sınavlar için Protagoras ve Devletten parçaları aslından okur. Gündelik Yunanca onun sözcüklerini korur: dokunuşsuz aşk için πλατωνικός έρωτας, insanların gölgeleri gerçek sandığı her durum için ο μύθος του σπηλαίου ve onun icat ettiği Ατλαντίδα. Bu sitedeki okuma metinleri onun altı mitini Modern Yunanca olarak yeniden anlatır: mağarayla başlayın.

• Akademi, Atina'nın dışında bir zeytinlikteydi ve dünyadaki bütün akademilere adını verdi; alanın çevresindeki Atina semti hâlâ bu adı taşır.
• Atlantis, Platon'un Timaios ve Kritias diyaloglarından önce hiçbir yerde geçmez; o bunu Solon'un Mısırlı rahiplerden duyduğu bir öykü olarak sunar ve neredeyse kesinlikle kendisi uydurmuştur.
• Phaidrosta Mısırlı bir krala yazının belleği mahvedeceğini savunturur; bu sav, elbette, yazılı olarak korunmuştur.
• Filozof bir kral yaratma umuduyla üç kez Siraküza tiranlarını ziyaret etti; üç ziyaret de başarısızlıkla ya da tehlikeyle sonuçlandı.