Vasilis Aleksakis

Vasilis Aleksakis (i shkruar edhe Vassilis ose Vasilis Alexakis) lindi në Athinë më 25 dhjetor 1943 dhe u rrit në lagjen Kallithea; familja e tij ishte nga Santorini. Në vitin 1961, 17 vjeç dhe pa ditur frëngjisht, shkoi në Francë me bursë për të studiuar gazetari në Lil. Rreth vitit 1964 u kthye në Greqi për shërbimin ushtarak. Pas grushtit të shtetit të kolonelëve në vitin 1967 u largua sërish dhe në vitin 1968 u vendos në Paris, që mbeti shtëpia e tij kryesore për pjesën tjetër të jetës.

Në Paris punoi si gazetar dhe kritik librash, duke bashkëpunuar për shumë vite me Le Monde, si edhe me La Croix dhe France Culture. Vizatonte karikatura dhe drejtoi filma të shkurtër. Romani i tij i parë, Le Sandwich, doli në frëngjisht në vitin 1974. Rreth vitit 1980 botoi Τάλγκο (Talgo), librin e tij të parë të shkruar në greqisht; u shit në më shumë se 200 000 kopje dhe në vitin 1984 Jorgos Tsemberopulos e ktheu në film me titullin Ξαφνικός έρωτας (Dashuri e papritur). Që atëherë i kaloi librat e tij nga frëngjishtja në greqisht dhe anasjelltas, duke i përkthyer ose rishkruar vetë.

Ndër nderimet e tij janë çmimi Médicis në vitin 1995, disa çmime të Akademisë Franceze dhe Çmimi Shtetëror grek për romanin në vitin 2004. Në vitin 2017 Universiteti i Athinës e shpalli doktor nderi. E ndante kohën mes Parisit, Athinës dhe ishullit Tinos dhe vdiq në Athinë më 11 janar 2021, në moshën 77 vjeç.

Gjuha është protagonistja e librave të pjekurisë së Aleksakisit. Te Η μητρική γλώσσα (Gjuha amtare, 1995), Pavlosi, një ilustrues grek që jeton në Paris, kthehet në Greqi dhe përpiqet të zbulojë kuptimin e shkronjës E që dikur varej në hyrje të tempullit të Apolonit në Delfi. Kërkimi bëhet një mënyrë për t’u lidhur sërish me vendin, familjen dhe gjuhën e tij të parë. Aleksakisi shkroi tekstin grek dhe bëri vetë edhe versionin frëngjisht, La Langue maternelle, që fitoi çmimin Médicis.

Οι ξένες λέξεις (Fjalë të huaja, 2002) i drejtohet një gjuhe të tretë: rrëfimtari mëson sangon, një gjuhë të Republikës së Afrikës Qendrore. Vetë Aleksakisi mësoi sangon dhe udhëtoi në Afrikën Qendrore; në një intervistë të vitit 2008 tha se e gjente shumë të ngushtë kornizën e dy gjuhëve. Fjalë të huaja ishte romani i tij i parë i përkthyer në anglisht. Te μ.Χ. (Ap. J.-C., Pas Krishtit, 2007) një student i historisë antike heton manastiret e Malit Athos për llogari të një gruaje shumë të moshuar dhe të pasur; libri kritikon pushtetin e Kishës Ortodokse dhe fitoi Çmimin e Madh për romanin të Akademisë Franceze. Romani i tij i fundit, Το κλαρινέτο (Klarineta, 2015), vajton mikun dhe botuesin e tij Jean-Marc Roberts, duke përshkruar njëkohësisht Greqinë e krizës ekonomike. Ironia dhe humori i zi përshkojnë të gjithë këta libra, bashkë me një vëmendje të kujdesshme ndaj fjalëve të veçanta.

Në Greqi Aleksakisi lexohet si shkrimtar që solli emigracionin dhe dygjuhësinë në prozën greke, dhe librat e tij në greqisht vazhdojnë të botohen. Ai është gjithashtu një udhërrëfyes i natyrshëm për këdo që mëson greqisht si gjuhë të dytë. Nisni nga fjalia e tij në kutinë më poshtë: gjuha amtare nuk është «gjuha e nënës», por gjuha e rrugës, gjuha vendore. Gjeni μητρική γλώσσα (gjuhë amtare) dhe ξένη γλώσσα (gjuhë e huaj) në tekstin grek të kësaj faqeje. Pastaj shkruani tri fjali të biografisë suaj gjuhësore, për shembull: Η μητρική μου γλώσσα είναι… (Gjuha ime amtare është…) dhe Έμαθα την πρώτη ξένη γλώσσα στο σχολείο (Gjuhën time të parë të huaj e mësova në shkollë). Në fund shikoni veprat kryesore dhe thoni në greqisht në cilën gjuhë u shkrua fillimisht një libër: Το «Τάλγκο» γράφτηκε στα ελληνικά (Talgo u shkrua në greqisht).

• Mbërriti në Francë 17 vjeç pa folur frëngjisht dhe më vonë fitoi çmime të rëndësishme letrare franceze.
• Mësoi sangon, një gjuhë të Republikës së Afrikës Qendrore, dhe e bëri temë të një romani.
• Τάλγκο (Talgo) u bë film në vitin 1984 me titullin Ξαφνικός έρωτας (Dashuri e papritur).
• Në një intervistë të vitit 2008 tha se shkruante me vështirësi në të dyja gjuhët e tij.