Leonidha Zervas

Zervas lindi më 1902 në Megalopoli, në Arkadi, në Peloponezin qendror. Filloi kiminë në Universitetin e Athinës më 1918 dhe më 1921 shkoi në Gjermani, atëherë qendra botërore e kimisë; u diplomua në Universitetin e Berlinit më 1924 dhe mori aty doktoratën më 1926 nën drejtimin e Max Bergmannit, nxënës i të madhit Emil Fischer. E ndoqi Bergmannin në Dresden, ku ky drejtonte një institut kërkimor të Shoqërisë Kaiser Wilhelm kushtuar lëkurës dhe proteinave. Pikërisht në Dresden të dy bënë zbulimin e tyre të famshëm, të botuar më 1932.

Kur nazistët erdhën në pushtet, Bergmanni, që ishte hebre, u detyrua të largohej nga Gjermania dhe më 1934 kaloi në Institutin Rockefeller në Nju-Jork; Zervas punoi me të atje nga 1934 deri më 1937 para se të kthehej në Greqi. Dha mësim fillimisht në Universitetin e Selanikut (1937–1939) dhe më pas, nga 1939 deri kur junta ushtarake e largoi më 1968, si profesor i kimisë organike në Universitetin e Athinës, ku ngriti një shkollë kërkimore në një vend me shumë pak burime për shkencën.

U zgjodh anëtar i Akademisë së Athinës më 1956 dhe ishte kryetar i saj më 1970. Vdiq në Athinë më 10 korrik 1980.

Proteinat dhe zinxhirët më të shkurtër që quhen peptide përbëhen nga aminoacide të lidhura me njëri-tjetrin. Çdo aminoacid ka dy skaje reaktive, ndaj kur kimistët përpiqeshin të lidhnin dy prej tyre në një rend të caktuar, molekulat reagonin në të gjitha drejtimet dhe jepnin një përzierje të padobishme. Problemi ishte të mbrohej përkohësisht njëri skaj, të krijohej lidhja dhe pastaj të hiqej mbrojtja pa shkatërruar lidhjen e brishtë që sapo ishte krijuar.

Zgjidhja e Bergmannit dhe Zervasit, e botuar më 1932, ishte grupi karbobenzoksi. I lidhur në skajin amino të një aminoacidi me klorformat benzili, ai e bllokon atë skaj; pasi formohet lidhja peptidike, mund të hiqet butësisht, me hidrogjenim katalitik, duke e lënë peptidin të paprekur. Për herë të parë kimistët mund të shtonin aminoacidet një nga një, si rruaza në një fije. Për rreth dy dekada ajo ishte metoda bazë e sintezës së peptideve dhe bëri të mundur punën që çoi në sintezën laboratorike të hormoneve si oksitocina në vitet 1950. Kimistët e përdorin ende grupin, të shkurtuar Cbz ose thjesht Z.

Në Athinë Zervas dhe bashkëpunëtorët e tij, mes tyre Ifigjenia Fotaki, zhvilluan grupe të tjera mbrojtëse, si grupi o-nitrofenilsulfenil (Nps) në vitet 1960, dhe studiuan kiminë e aminoacideve si cisteina. Laboratori i tij u bë shkolla e parë greke e kimisë së peptideve.

Çdo student kimie që mëson për grupet mbrojtëse ndesh emrin e tij: metoda Bergmann–Zervas gjendet në tekstet e kimisë organike dhe biokimisë në mbarë botën, dhe shkronja Z e grupit karbobenzoksi shpjegohet shpesh si nderim për Zervasin. Në Greqi kujtohet si një nga themeluesit e kërkimit modern kimik, bashkë me brezin e shkencëtarëve, si mjeku Georgios Papanikolaou, që shkruan emra grekë në historinë e shkencës së shekullit XX. Kimia e peptideve mbetet një fushë e fortë në universitetet dhe qendrat kërkimore greke, pjesërisht falë shkollës që themeloi. Një ushtrim i mirë për nxënësin është të lexojë historinë e tij në greqisht dhe të vërejë sa shumë nga fjalori i shkencës, nga χημεία te πρωτεΐνη, vjen nga fjalë greke.

• Grupi mbrojtës që shpiku me Bergmannin shkruhet ende Z në kimi, një shkronjë që shpesh lidhet me emrin e tij.
• Zbulimi u bë në Dresden, në një institut kushtuar kërkimit mbi lëkurën, sepse lëkura përbëhet nga proteina.
• U zgjodh në Akademinë e Athinës më 1956 dhe ishte kryetar i saj më 1970.
• Fjalë si kimi, proteinë dhe peptid kanë të gjitha rrënjë greke: πεπτός do të thotë «i tretur».