Janis Moralis

Moralisi lindi në Artë, në Epir, më 23 prill 1916. Vetëm pesëmbëdhjetë vjeç, në vitin 1931, hyri në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës, ku studioi shkurtimisht me Konstantinos Parthenisin e më pas me Umberto Argyrosin, dhe mësoi gravurën në punishten e Janis Kefalinosit, të cilin më vonë e quajti «një baba, një mësues dhe një mik». U diplomua në vitin 1936 dhe vitin pasardhës një bursë e Akademisë së Athinës e çoi në Romë e pastaj në Paris, ku studioi, ndër të tjera, mozaikun. Lufta e Dytë Botërore e solli përsëri në Greqi.

Ai i përket «brezit të viteve '30», artistëve dhe shkrimtarëve si Gika, Tsaruhis, Seferis dhe Elitis, që kërkuan një art modern që të ishte njëkohësisht thellësisht grek. Në vitin 1947 u zgjodh pedagog në Shkollën e Arteve të Bukura, ku u bë profesor i rregullt në vitin 1957, dhe dha mësim atje deri në vitin 1983, duke formuar breza piktorësh grekë. Në vitin 1958 përfaqësoi Greqinë në Bienalen e Venecias bashkë me Tsaruhisin dhe skulptorin Lazaros Sohos. Mori Urdhrin e Feniksit në 1965, Çmimin e Arteve të Akademisë së Athinës në 1979 dhe një retrospektivë të madhe në Galerinë Kombëtare në 1988, kur i dhuroi asaj një grup të madh veprash. Pikturoi pothuajse deri në fund të jetës së tij të gjatë dhe vdiq në Athinë më 20 dhjetor 2009, nëntëdhjetë e tre vjeç.

Moralisi filloi me një pikturë të ndjeshme e realiste portretesh dhe figurash, me ngjyra të buta. Që nga vitet '50 arti i tij u bë gjithnjë e më gjeometrik: trupat kthehen në kurba dhe plane, fytyrat në ovale dhe ngjyra në sipërfaqe të sheshta e të ngrohta okër, të bardhë, të kuqe dheu dhe blu. Temat e tij janë të pakta dhe të qëndrueshme: vajza të reja, të dashuruar, akti, deti, drita greke. Figurat janë njëkohësisht moderne dhe antike; kujtojnë qetësinë e skulpturës arkaike dhe stelat mortore të Keramikosit.

Kjo lidhje me artin mortor antik duket më qartë te Επιτύμβια (Kompozimet Mortore), një seri pikturash për vdekjen dhe lamtumirën, e ekspozuar në 1963, që është ndër kryeveprat e tij; më vonë ia dhuroi Galerisë Kombëtare. Moralisi punoi edhe në shkallë monumentale: për Hiltonin e Athinës, të hapur në fillim të viteve '60, projektoi kompozimet e mëdha prej mermeri të gdhendur që mbulojnë fasadat e tij. Krijoi skenografi dhe kostume për vallëzim dhe teatër, nga baleti Έξι λαϊκές ζωγραφιές (Gjashtë piktura popullore, 1951), me muzikë të Manos Hatzidakisit, deri te Ικέτιδες (Lutëset, Teatri Kombëtar, Epidaur, 1964) e Eskilit dhe Οιδίπους Τύραννος (Edipi mbret) i Karolos Kunit në Aldwych Theatre të Londrës në 1968. Ilustroi gjithashtu botime të poetëve të brezit të tij, Seferisit dhe Elitisit, për shtëpinë botuese Ikaros, dhe vizatimet e tij ndajnë të njëjtën qartësi me poezitë.

Kushdo që ecën përgjatë bulevardit Vasilisis Sofias në Athinë mund ta shohë veprën e Moralisit: fasada prej mermeri të gdhendur e Hiltonit është një simbol i qytetit. Brenda Galerisë Kombëtare, Επιτύμβια dhe shumë piktura të tjera janë pjesë e koleksionit të përhershëm, dhe veprat e tij gjenden në shumë koleksione greke publike e private. Të dashuruarit e tij gjeometrikë shfaqen në kopertina librash, postera dhe tekste shkollore arti, dhe botimet e Elitisit e Seferisit që ai ilustroi botohen ende. Për shumë grekë, okrat e tij të ngrohta dhe fytyrat e qeta duken thjesht si «Greqia»; provoni të përshkruani greqisht një nga pikturat e tij: ngjyra, forma, ndjenja.

• Hyri në Shkollën e Arteve të Bukura të Athinës pesëmbëdhjetë vjeç, në vitin 1931.
• Dha mësim në të njëjtën shkollë për më shumë se tridhjetë e pesë vjet, nga 1947 deri në 1983.
• Kompozimet prej mermeri në fasadat e Hiltonit të Athinës ishin projekti i tij, i porositur në 1959.
• Përfaqësoi Greqinë në Bienalen e Venecias të vitit 1958 bashkë me Janis Tsaruhisin.