Spiridon Marinatos

Marinatos lindi më 17 nëntor 1901 (4 nëntor sipas kalendarit të vjetër) në Liksuri, në ishullin e Qefalonisë. Studioi në Universitetin e Athinës dhe më vonë në Berlin dhe Halle në Gjermani; më 1919, ende student, hyri në Shërbimin Arkeologjik grek. U dërgua në Kretë, ku më 1929 u bë efor i antikiteteve dhe drejtor i Muzeut të Heraklionit (deri më 1937), shtëpia e koleksioneve të mëdha minoike. Në Kretë gërmoi shumë vende, mes tyre, më 1932, Amnisosin, portin e vjetër të Knososit, ku gjeti një vilë minoike të zbukuruar me piktura zambakësh dhe, në rrënoja, një shtresë shkëmbi shtufi, gurit të lehtë vullkanik që hedhin shpërthimet.

Më 1939 u bë profesor i arkeologjisë në Universitetin e Athinës dhe po atë vit gërmoi në Termopile, ku në kodrinën e vogël të Kolonosit gjeti maja shigjetash nga qëndresa e fundit e Leonidhës dhe spartanëve të tij më 480 p.e.s. Pas luftës punoi në Mesini, në zonën e Pilosit, dhe në Maratonë, dhe më 1955 u zgjodh anëtar i Akademisë së Athinës. Më 1967 nisi gërmimin që kurorëzoi karrierën e tij, në Akrotiri të Santorinit. Po atë vit kolonelët morën pushtetin në Greqi, dhe Marinatos pranoi ofertën e juntës për të drejtuar shërbimin arkeologjik si inspektor i përgjithshëm, post që e mbajti deri në janar 1974 dhe për të cilin u kritikua. Më 1 tetor 1974, duke punuar në Akrotiri, ra nga një mur dhe vdiq. U varros, siç e kishte dëshiruar, brenda vendit që kishte nxjerrë në dritë; më 2005 varri i tij u zhvendos pranë hyrjes jugore.

Ideja e parë e madhe e Marinatosit lindi nga shtufi i Amnisosit. Në një artikull të botuar më 1939 në revistën britanike Antiquity, «The Volcanic Destruction of Minoan Crete» (Shkatërrimi vullkanik i Kretës minoike), ai propozoi që shpërthimi i vullkanit të Therës, rreth 110 kilometra në veri të Kretës, kishte dërguar hi, tërmete dhe valë cunami kundër brigjeve minoike dhe kishte ndihmuar në rënien e qytetërimit të Knososit. Teoria e bëri të famshëm. Sot shkencëtarët e datojnë shpërthimin rreth vitit 1600 p.e.s., më herët se rënia përfundimtare e pallateve minoike, kështu që lidhja është më pak e drejtpërdrejtë nga ç'mendonte ai, por shpërthimi shihet ende si një nga ngjarjet e mëdha të epokës së bronzit në Egje.

Për ta provuar teorinë zgjodhi Akrotirin, në jug të Santorinit, ku fshatarët kishin gjetur mure të lashta. Nga viti 1967 ekipi i tij zbuloi një qytet të begatë të epokës së bronzit, të varrosur nga shpërthimi dhe të ruajtur nën metra hiri: rrugë, sheshe, shtëpi dy- e trekatëshe, enë të mëdha për ruajtje, orendi forma e të cilave mbijetoi si zgavra në hi. Ndryshe nga Pompei, nuk u gjetën thuajse fare trupa; banorët duket se ikën në kohë. Mbi të gjitha, muret ishin të mbuluara me piktura: Η Άνοιξη (Pranvera), me zambakë të kuq dhe dallëndyshe, dy djem që boksojnë, një peshkatar i ri që mban gjahun e tij dhe një friz i gjatë miniaturë që tregon një flotë që lundron mes qyteteve portuale. Këto afreske ndryshuan pamjen tonë për artin e Egjeut. Marinatos i botoi rezultatet vit pas viti në raportet e tij, Excavations at Thera (Gërmimet në Thera).

Akrotiri është sot një nga vendet arkeologjike më të vizituara në Greqi, i mbrojtur nga një çati e madhe moderne; duke ecur nëpër rrugët e tij të lashta, kalon pranë varrit të Marinatosit, afër hyrjes. Shumë nga pikturat murale ndodhen në Muzeun Kombëtar Arkeologjik të Athinës dhe në Muzeun e Therës Parahistorike në Fira, dhe afresku i Pranverës, me dallëndyshet e tij, shfaqet në postera, kopertina librash dhe suvenire. Gërmimi vazhdoi pas vdekjes së tij nën drejtimin e kolegut të tij Hristos Dumas. Vizitorët e Santorinit dëgjojnë shpesh historinë, të lidhur nga Marinatos dhe të tjerë, se pas legjendës së Platonit për Atlantidën qëndron shkatërrimi i Therës. Në Liksuri, vendlindjen e tij, kujtohet si një nga bijtë e famshëm të Qefalonisë.

• I pari sugjeroi lidhjen mes shpërthimit të Therës dhe Kretës minoike në një artikull të vitit 1939.
• Në Termopile, në kodrinën e Kolonosit, gjeti maja shigjetash nga beteja e vitit 480 p.e.s.
• Në Akrotiri nuk u gjetën thuajse fare mbetje njerëzore, gjë që tregon se banorët ikën para shpërthimit.
• Vdiq në Akrotiri më 1974 pas një rënieje gjatë gërmimit dhe është varrosur brenda vendit.