Mihalis Kakojanis

Kakojanis lindi më 11 qershor 1922 në Limasol të Qipros, atëherë koloni britanike. I ati, Panajotis Kakojanis, ishte avokat i shquar, të cilit britanikët më vonë i dhanë titullin e kalorësit. Familja e dërgoi djalin në Londër të studionte drejtësi dhe ai u pranua si avokat, por Lufta e Dytë Botërore ia ndryshoi planet: punoi për shërbimin grek të BBC-së, pastaj studioi aktrim në shkollën e Old Vic dhe kaloi disa vjet në skenat e Londrës me emrin Michael Yannis. Nuk e ushtroi kurrë avokatinë.

Më 1953 u shpërngul në Athinë, një qytet që mezi e njihte, për të bërë filma. I pari, Κυριακάτικο ξύπνημα (Zgjim i së dielës, 1954), ishte një komedi modeste; i dyti, Στέλλα (1955), e bëri yll Melina Merkurin dhe e çoi në Kanë. Gjatë dekadës që pasoi alternoi filma grekë me filma ndërkombëtarë, dhe Zorba greku (1964), i xhiruar në Kretë me Anthony Quinn, e bëri të famshëm në mbarë botën. Gjatë diktaturës ushtarake të viteve 1967–74 jetoi jashtë vendit dhe xhiroi Trojanet në Spanjë; pas pushtimit turk të Qipros më 1974 realizoi dokumentarin Αττίλας '74.

Nga vitet 1980 punoi kryesisht në teatër dhe opera, duke vënë në skenë tragjedi greke në Epidaur dhe jashtë vendit, dhe xhiroi filmin e tij të fundit, një përshtatje të Kopshtit të qershive të Çehovit, më 1999. Më 2010 hapi Fondacionin Michael Cacoyannis, një qendër artesh në Athinë. Vdiq në Athinë më 25 korrik 2011, në moshën tetëdhjetë e nëntë vjeç.

Filmat grekë të Kakojanisit të viteve 1950 janë drama të vogla e të mprehta për njerëz të zakonshëm. Στέλλα (1955), me muzikë të Manos Haxhidhakisit, është historia e një këngëtareje tavernash që refuzon të martohet me burrin që e do dhe vritet për këtë; interpretimi i Melina Merkurit dhe kënga «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» (Dashuri, u bëre thikë me dy presa) e bënë klasik. Το κορίτσι με τα μαύρα (Vajza me të zeza, 1956), me Ellie Lambetin, zhvillohet në Hidra, dhe Το τελευταίο ψέμα (Gënjeshtra e fundit, 1958) në një familje athinase që përballet me rrënimin. Ηλέκτρα (1962), me Irene Papasin, nisi trilogjinë e tij të Euripidit në kinema, të xhiruar në peizazhe të vërteta me korin si gra fshati; pasuan Οι Τρωάδες (Trojanet, 1971), me Katharine Hepburn dhe Vanessa Redgrave, i menduar si deklaratë kundër luftës, dhe Ιφιγένεια (1977), me Papasin si Klitemnestrë. Si Elektra ashtu edhe Ifigjenia u nominuan për Oskarin e filmit më të mirë në gjuhë të huaj.

Zorba greku (Αλέξης Ζορμπάς, 1964), sipas romanit të Nikos Kazanxaqisit, është filmi që e tejkaloi atë vetë. Zorba i Anthony Quinn i mëson një shkrimtari të ndrojtur anglez si të jetojë, kurtizania e moshuar franceze e Lila Kedrovës vdes në një fshat që pret t'ia plaçkitë shtëpinë, dhe muzika e Mikis Theodorakisit, me sirtakin që Quinn kërcen në plazh në fund, u bë tingulli i Greqisë jashtë vendit. Filmi mori shtatë nominime për Oskar, përfshirë regjinë më të mirë dhe filmin më të mirë për Kakojanisin, dhe fitoi tri: për Kedrovën, për fotografinë e Walter Lassally-t dhe për skenografinë. Skenarët i shkruante vetë dhe filmat i montonte vetë, dhe stili i tij është i kursyer: fytyra, gur, dritë dhe aktorë të cilëve u lejohet të heshtin.

Vallja që Zorba kërcen në plazh, sirtaki, nuk ekzistonte para vitit 1964; u krijua për filmin, dhe sot kërcehet në dasma dhe u mësohet turistëve sikur të ishte e lashtë. «Vallja e Zorbës» e Theodorakisit mbetet ende melodia e parë greke që njohin shumica e të huajve. Kënga e Stelës «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» këndohet në çdo tavernë greke, dhe Στέλλα rëndom përmendet ndër filmat më të mirë grekë të të gjitha kohërave. Fondacioni Michael Cacoyannis (Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης) në rrugën Pireos në Athinë është teatër, kinema dhe sallë koncertesh në veprim, dhe ruan arkivin e tij. Filmat e tij sipas Euripidit shfaqen në shkollat greke krahas veprave. Një nxënës mund të shohë Στέλλα ose Ιφιγένεια me titra greqisht, ose thjesht të dëgjojë temën e Zorbës dhe të provojë, si gjithë të tjerët, ta kërcejë.

• U diplomua si avokat në Londër dhe nuk e ushtroi kurrë profesionin; në skenat e Londrës luante me emrin Michael Yannis.
• Sirtaki u shpik për Zorba greku, pjesërisht sepse Anthony Quinn e kishte vrarë këmbën dhe nuk i bënte dot hapat e shpejtë të valleve tradicionale.
• Xhiroi tri tragjedi të Euripidit me Irene Papasin, më 1962, 1971 dhe 1977, në greqisht, anglisht dhe sërish greqisht.
• Më 1983 drejtoi në Broadway rivënien në skenë të muzikalit Zorba, sërish me Anthony Quinn në rolin kryesor.